लॅप्रोस्कोपिक हर्निया शस्त्रक्रिया (TEP / TAPP)

वैद्यकीय समीक्षा: डॉ. मुरलीधर बोब, MS, FAIS, DLS, FMAS — लॅप्रोस्कोपिक सर्जन व सर्जिकल गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट

हे काय आहे

लॅप्रोस्कोपिक हर्निया शस्त्रक्रिया म्हणजे पोटाच्या भिंतीतील कमकुवत जागा आतून, मेश बसवून, तीन लहान छिद्रांमधून बंद करणे — फुगवट्यावर थेट छेद न घेता. याची दोन प्रमाणित तंत्रे आहेत: TEP (टोटली एक्स्ट्रापेरिटोनियल) आणि TAPP (ट्रान्सअ‍ॅबडॉमिनल प्रीपेरिटोनियल). दोन्ही थोड्या वेगळ्या मार्गांनी एकाच ठिकाणी पोहोचतात आणि जवळपास सारखाच निकाल देतात; कोणते वापरायचे हे सर्जन तुमचा हर्निया आणि आधी झालेली एखादी शस्त्रक्रिया पाहून ठरवतो.

पहिली समजून घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे हर्निया ही गाठ नाही. ते एक छिद्र आहे. पोटाच्या भिंतीत काही नैसर्गिक कमकुवत जागा असतात — विशेषतः जांघेजवळ, जिथून नलिका आणि वाहिन्या वृषण किंवा मांडीकडे जातात — आणि तिथले थर सैल पडले की चरबी किंवा आतड्याचा भाग त्यातून सरकून त्वचेखाली फुगवटा म्हणून दिसू लागतो. म्हणूनच कोणतीही गोळी, तेल किंवा व्यायाम हर्निया बरा करू शकत नाही. भिंतीतले छिद्र झाकावेच लागते.

झाकण्याचे काम मेश करते. ती एक मऊ चादर असते, जी छिद्राच्या मागे सपाट अंथरली जाते — त्या भागातील सर्व कमकुवत जागा एकाच वेळी झाकल्या जातील इतकी रुंद — आणि सुरुवातीला पोटातील दाबच तिला जागेवर धरून ठेवतो. पुढील आठवड्यांत तुमचे स्वतःचे ऊतक तिच्यात वाढते आणि दुरुस्ती कायमस्वरूपी होते.

कोणाला गरज असते

• इन्ग्विनल हर्निया — जांघेजवळचा नेहमीचा हर्निया, आणि आम्ही करत असलेल्या बहुतांश शस्त्रक्रिया याच्याच असतात.
• फिमोरल हर्निया, जो थोडा खाली आणि आतल्या मांडीकडे असतो आणि स्त्रियांमध्ये अधिक दिसतो. हे इन्ग्विनल हर्नियापेक्षा फार लवकर अडकतात, म्हणून लहान आणि वेदनारहित असले तरी आम्ही दुरुस्तीचा सल्ला देतो.
• दोन्ही बाजूंचे हर्निया, जिथे एकाच शस्त्रक्रियेत दोन्ही दुरुस्त होऊ शकतात.
• पुन्हा उद्भवलेला हर्निया, जो आधीच्या खुल्या शस्त्रक्रियेनंतर परत आला आहे — अशा वेळी दुर्बिणीचा मार्ग बहुधा अधिक चांगला ठरतो, कारण तो जुन्या शस्त्रक्रियेच्या व्रणातून जात नाही.
• बेंबीजवळचे, बेंबीलगतचे आणि लहान इन्सिजनल हर्निया, निवडक रुग्णांमध्ये.
• वाढणारा, दुखणारा, दिवसअखेर ओढ जाणवणारा किंवा आत ढकलणे कठीण होत चाललेला कोणताही हर्निया.
• आत जातच नसलेला हर्निया, विशेषतः वेदना, उलट्या किंवा स्पर्शाला दुखणाऱ्या गाठीसह — ही आणीबाणी आहे, अपॉइंटमेंटचा विषय नाही.

“दुखत तर काहीच नाही. मी हर्निया बेल्ट लावून चालवू शकतो का?” बेल्ट लावलेली असेपर्यंत फुगवटा आत दाबून ठेवते — एवढेच ती करते. ती कशाचीही दुरुस्ती करत नाही, आणि खरा धोका टाळत नाही — आतड्याचा भाग आत अडकणे, ज्यामुळे तासाभराची नियोजित शस्त्रक्रिया आजारी रुग्णावरील आणीबाणीची शस्त्रक्रिया बनते. तुम्ही एरवी तब्येतीने ठीक असाल, तर बेल्ट म्हणजे निर्णय घेण्याचा नव्हे, निर्णय पुढे ढकलण्याचा मार्ग आहे. अपवाद आहेतच: हृदय किंवा फुप्फुसाचा गंभीर आजार असलेल्या वयस्कर पुरुषातील लहान, मऊ आणि वेदनारहित हर्निया पाहत ठेवणे रास्त ठरू शकते. हा निर्णय सर्जनसोबत घ्यायचा असतो.

शस्त्रक्रिया कशी होते

तुम्ही जनरल अ‍ॅनेस्थेशियामध्ये पूर्ण झोपलेले असता.

TEP मध्ये बेंबीच्या अगदी खाली एक लहान छेद घेऊन पोटाच्या आतल्या पडद्याच्या पुढची जागा — स्नायू आणि पेरिटोनियमच्या मधली — उघडली जाते आणि तिथे कार्बन डायऑक्साइड भरून काम करण्याची जागा तयार केली जाते. पोटाच्या पोकळीत जावेच लागत नाही. आणखी दोन बारीक पोर्ट मधल्या रेषेत बसवले जातात. याच जागेत काम करत हर्नियाची पिशवी कॉर्डच्या रचनांपासून वेगळी करून आत परतवली जाते, त्या संपूर्ण कमकुवत भागाचे दर्शन घेतले जाते, आणि साधारण १५ × १० सेंटिमीटरचे मेश सपाट अंथरले जाते. मग वायू हळूहळू सोडला जातो, जेणेकरून पडदा पुन्हा खाली बसून मेश जागेवर दाबून धरेल.

TAPP मध्ये दुर्बीण थेट पोटाच्या पोकळीत जाते, हर्नियावरील पडदा एका पदरासारखा उघडला जातो, तीच स्वच्छता आणि मेश बसवण्याचे काम केले जाते, आणि शेवटी तो पदर मेशवर बंद केला जातो. TAPP मध्ये दृश्य अधिक विस्तृत मिळते, त्यामुळे अडकलेला, खूप मोठा किंवा दोन्ही बाजू तपासाव्या लागणारा हर्निया असल्यास बहुधा हेच निवडले जाते.

दोन्ही बाजूंच्या हर्नियात एकाच बैठकीत, त्याच तीन पोर्टमधून दोन्ही बाजूंचे काम होते. पोर्ट ५ ते १० मिलिमीटरचे असतात आणि त्वचेखाली विरघळणाऱ्या टाक्यांनी बंद केले जातात, त्यामुळे नंतर काही काढावे लागत नाही.

भूल, कालावधी आणि रुग्णालयातील मुक्काम

दुर्बिणीच्या शस्त्रक्रियेसाठी जनरल अ‍ॅनेस्थेशिया. (याउलट खुली शस्त्रक्रिया स्पायनल किंवा लोकल भुलीतही करता येते — म्हणूनच काही रुग्णांसाठी तीच योग्य ठरते.)

एका बाजूच्या दुरुस्तीला ४५ ते ९० मिनिटे लागतात. दोन्ही बाजू मिळून ९० ते १२० मिनिटे, आणि हर्निया मोठा, जुना किंवा आधी शस्त्रक्रिया झालेला असेल तर कधीकधी त्याहून अधिक.

बहुतेक रुग्ण शस्त्रक्रियेच्या दिवशी सकाळी दाखल होतात आणि त्याच संध्याकाळी किंवा दुसऱ्या दिवशी सकाळी घरी जातात — म्हणजे डे-केअर किंवा एक रात्र. काही तासांतच तुम्ही उठून बसून पाणी पिता, रात्रीचे नेहमीचे जेवण घेता आणि आधाराशिवाय बाथरूमपर्यंत चालता. वयस्कर रुग्ण, इतर आजार असलेले लोक आणि आणीबाणीत दाखल झालेले अधिक दिवस राहतात.

रिकव्हरी

पहिला दिवस. जांघेजवळ आणि बेंबीच्या पोर्टभोवती दुखणे, जे तोंडाने घेण्याच्या वेदनाशामक गोळ्यांनी चांगले आटोक्यात राहते. काही पुरुषांना वृषणाजवळ सौम्य सूज किंवा काळसरपणा दिसतो — बघायला हे भीतिदायक वाटते पण जवळपास नेहमीच निरुपद्रवी असते आणि एक ते तीन आठवड्यांत उतरते. त्याच संध्याकाळी उठून चाला; त्याने खरोखरच सर्व काही लवकर सुधारते.

पहिला आठवडा. खोकताना, शिंकताना आणि अंथरुणातून उठताना त्रास होणे सामान्य आहे. खोकताना त्या जागेला हाताचा आधार द्या. दोन-तीन दिवस पट्टी कोरडी ठेवा, मग नेहमीप्रमाणे अंघोळ करा. जेवण नेहमीसारखे ठेवा, भरपूर पाणी प्या आणि पोट साफ ठेवा — संडासला जोर लावणे हीच एक गोष्ट कटाक्षाने टाळायची आहे. बहुतेक रुग्ण चौथ्या-पाचव्या दिवशी वेदनाशामक बंद करतात.

दुसरा ते चौथा आठवडा. ऑफिसचे काम, गाडी चालवणे, चालणे, जिने आणि घरातले रोजचे उचल-ठेव सर्व चालते. मेश जिथे बसले आहे तिथे ताण किंवा घट्ट रेषा जाणवणे अपेक्षित आहे आणि ती हळूहळू कमी होते. जखमा पूर्ण भरल्यावर पोहणेही चालेल.

सहा आठवड्यांपर्यंत. जिम, सायकल, शेतीचे काम, कारखान्यातले काम, जड वजन — सर्व काही. तोपर्यंत मेश व्यवस्थित रुजलेले असते. फक्त तीन लहान खुणा उरतात, ज्या बहुतेक रुग्ण वर्षभरात बघायचेच थांबतात.

साधारणपणे आम्ही तुम्हाला आठवडाभराने आणि पुन्हा सहा आठवड्यांनी तपासणीसाठी बोलावतो.

दुर्बिणीने का, खुल्या शस्त्रक्रियेने का नाही

खुली शस्त्रक्रिया — जांघेजवळ छेद घेऊन पुढून मेश शिवणे — ही चांगली शस्त्रक्रिया आहे आणि अनेक परिस्थितींत आजही योग्य पर्याय आहे. पण बऱ्याच रुग्णांसाठी दुर्बिणीच्या पद्धतीचे व्यवहार्य फायदे स्पष्ट आहेत.

मेश छिद्राच्या मागे बसते, पुढे नाही — त्यामुळे पोटातील दाब तिला भिंतीला चिकटवून ठेवतो, ढकलून काढण्याचा प्रयत्न करत नाही. दोन्ही बाजूंची दुरुस्ती एकाच भुलीत, त्याच तीन छिद्रांमधून होते. जांघेजवळ छेद घ्यावा लागत नाही, त्यामुळे पहिल्या आठवड्यात वेदना कमी राहते, कामावर परतणे लवकर होते — साधारणपणे एक आठवडा, दोन-तीन नव्हे — आणि खुल्या शस्त्रक्रियेनंतर काही रुग्णांना होणाऱ्या दीर्घकालीन त्रासाची शक्यताही कमी असते. आधीच्या खुल्या शस्त्रक्रियेनंतर पुन्हा उद्भवलेल्या हर्नियात दुर्बिणीचा मार्ग जुन्या व्रणाला पूर्णपणे टाळून जातो.

प्रामाणिक दुसरी बाजू अशी: खुल्या शस्त्रक्रियेला जनरल अ‍ॅनेस्थेशियाची गरज नसते, जे हृदय किंवा फुप्फुसाचा गंभीर आजार असलेल्या रुग्णासाठी महत्त्वाचे ठरते. वृषणापर्यंत उतरलेल्या खूप मोठ्या हर्नियातही तीच अधिक शहाणपणाची निवड असते. आणि कोणत्याही दुर्बिणीच्या शस्त्रक्रियेप्रमाणे, रचना अवघड निघाल्यास खुल्या शस्त्रक्रियेत बदलण्याची थोडी शक्यता असते — तो निर्णय तुमच्या सुरक्षेसाठी घेतला जातो, अपयश म्हणून नव्हे.

धोके आणि गुंतागुंत

• सिरोमा — पूर्वी जिथे हर्निया होता तिथे पाण्यासारखा द्रव साठणे. हे सामान्य आहे, रुग्ण अनेकदा याला हर्निया परत आल्याचे समजतात, आणि काही आठवड्यांत ते आपोआप शोषले जाते.
• वृषण किंवा जांघेजवळच्या त्वचेवर सूज व काळसरपणा.
• लघवी अडकणे पहिल्या दिवशी, विशेषतः प्रोस्टेट वाढलेल्या वयस्कर पुरुषांमध्ये; थोडा काळ कॅथेटर लावून हे सुटते.
• जांघेजवळ दीर्घकाळ दुखणे थोड्या रुग्णांमध्ये, दुरुस्तीच्या जागेभोवतीच्या मज्जातंतूंच्या जळजळीमुळे.
• हर्निया पुन्हा होणे — चांगल्या मेश शस्त्रक्रियेनंतर दुर्मिळ, पण अशक्य नाही.
• संसर्ग, पोर्टच्या जागी किंवा क्वचित मेशमध्ये.
• मूत्राशय, आतडे किंवा रक्तवाहिन्यांना इजा काम करताना किंवा पोर्ट बसवताना — दुर्मिळ, पण शक्य.
• व्हॅस डिफरन्स किंवा वृषणाच्या रक्तवाहिन्यांना इजा, म्हणूनच कॉर्डभोवतीचे काम इतक्या काळजीपूर्वक केले जाते.
• खुल्या शस्त्रक्रियेत बदलणे.
• भुलीशी संबंधित धोके, ज्यांबद्दल भूलतज्ज्ञ तुमच्याशी स्वतंत्रपणे बोलतील.

पर्याय

पाहत थांबणे हा वयस्कर किंवा गंभीर आजार असलेल्या पुरुषासाठी रास्त पर्याय आहे, ज्याचा इन्ग्विनल हर्निया लहान, मऊ आणि वेदनारहित आहे — पण त्याला धोक्याची लक्षणे माहीत हवीत आणि गाठ कठीण किंवा दुखरी होताच त्याने लगेच यायला हवे. फिमोरल हर्नियात किंवा लक्षणे देणाऱ्या कोणत्याही हर्नियात हे योग्य नाही.

ट्रस किंवा हर्निया बेल्ट फुगवटा दाबून ठेवते; उपचार करत नाही, आणि दीर्घकाळ वापरल्याने आजूबाजूचे ऊतक पुढे शस्त्रक्रियेसाठी अवघड होऊ शकते.

खुली मेश शस्त्रक्रिया (लिश्टेनस्टाइन) ही चांगली सिद्ध झालेली शस्त्रक्रिया आहे, स्पायनल किंवा लोकल भुलीत करता येते, आणि वृषणापर्यंत उतरलेल्या मोठ्या हर्नियासाठी किंवा जनरल अ‍ॅनेस्थेशियासाठी अयोग्य रुग्णांसाठी चांगला पर्याय राहते.

मेशशिवाय खुली शस्त्रक्रिया आता विशेष परिस्थितींपुरतीच राखली जाते, जसे संसर्ग झालेली जागा, कारण त्यात हर्निया पुन्हा होण्याचे प्रमाण अधिक आहे.

हर्निया बंद करणारे कोणतेही औषध नाही. मदत करते ती गोष्ट म्हणजे त्यावर सतत जोर देणाऱ्या कारणांवर उपचार — जुनाट खोकला, बद्धकोष्ठता, लघवीला जोर लावणे, धूम्रपान आणि वाढलेले वजन. आमचे जनरल सर्जरी व गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी विभागाचे पान आमची सर्जिकल टीम आणखी काय काय करते हे सांगते, आणि तुम्ही आणखी एका नेहमीच्या दुर्बिणी शस्त्रक्रियेचा विचार करत असाल तर लॅप्रोस्कोपिक पित्ताशय शस्त्रक्रिया हे पान याच पद्धतीने लिहिले आहे.

खर्च किती येतो

शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलमध्ये लॅप्रोस्कोपिक हर्निया शस्त्रक्रिया: ₹51,000 – ₹85,000. हा सर्वसमावेशक आकडा आहे, ज्यात सर्जनचे शुल्क, ऑपरेशन थिएटर, भूल, मेश, सर्वसाधारण मुक्कामाचे खोली भाडे, औषधे आणि नेहमीच्या तपासण्या समाविष्ट आहेत.

कृपया लक्षात घ्या: वरील आकडे सर्वसाधारण रुग्णासाठीचे अंदाजित आहेत. प्रत्यक्ष खर्च तुमची परिस्थिती, शस्त्रक्रियेची गुंतागुंत, तुम्ही निवडलेल्या खोलीचा प्रकार, रुग्णालयातील मुक्कामाचा कालावधी आणि उद्भवणाऱ्या कोणत्याही गुंतागुंतीवर अवलंबून असतो. डिलक्स व सुपर डिलक्स खोल्यांचे दर अधिक आहेत. आणीबाणीतील दाखल होणे तसेच रात्री किंवा सुट्टीच्या दिवशीच्या शस्त्रक्रियेसाठी अतिरिक्त शुल्क आकारले जाते. हे दर पूर्वसूचनेशिवाय बदलू शकतात. कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी तुमच्या स्वतःच्या प्रकरणासाठी लेखी अंदाजासाठी कृपया +91-8668954915 वर कॉल करा.

शस्त्रक्रियेची तयारी

• तुमचे सोनोग्राफी किंवा सीटी अहवाल सोबत आणा, आणि आधी हर्नियाची शस्त्रक्रिया झाली असेल तर तिचे कागदही.
• तुम्ही घेत असलेल्या सर्व औषधांची यादी करा. अ‍ॅस्पिरिन, क्लोपिडोग्रेल आणि वॉरफरिनसारख्या रक्त पातळ करणाऱ्या औषधांसाठी नियोजन लागते — ती स्वतःहून कधीही बंद करू नका.
• मधुमेह, हृदयविकार, दमा, प्रोस्टेटचा त्रास आणि पोट किंवा ओटीपोटाची आधी झालेली कोणतीही शस्त्रक्रिया आम्हाला सांगा.
• दाखल होण्यापूर्वी साधारणपणे रक्ताच्या नेहमीच्या तपासण्या, ईसीजी आणि छातीचा एक्स-रे सांगितला जातो.
• तुम्ही धूम्रपान करत असाल, तर दोन आठवडे आधी सोडले तरी छातीच्या गुंतागुंती लक्षणीयरीत्या कमी होतात आणि दुरुस्ती अधिक चांगली टिकते.
• जुनाट खोकला किंवा बद्धकोष्ठतेवर उपचार शस्त्रक्रियेनंतर नव्हे, आधी करून घ्या.
• वेगळे सांगितले नसेल तर शस्त्रक्रियेआधी सहा तास काही खाऊ नका आणि दोन तास काही पिऊ नका.
• थिएटरमध्ये जाण्यापूर्वी लघवी करून घ्या; त्याने नंतर लघवी अडकण्याची शक्यता कमी होते.
• घट्ट बसणारे अंडरवेअर किंवा स्क्रोटल सपोर्ट आणा — त्याने पहिला आठवडा बराच सुसह्य होतो.
• रात्रीसाठी सोबत एक नातेवाईक आणि घरी नेण्यासाठी कोणीतरी असेल याची व्यवस्था करा.
• कामातून साधारण आठवडाभर आणि जड वजन उचलण्यातून चार ते सहा आठवडे मोकळे ठेवा.

---

हर्निया क्वचितच आणीबाणी बनतो, पण जेव्हा बनतो तेव्हा कोणतीही पूर्वसूचना न देता बनतो. जांघेजवळ फुगवटा असेल — नवा असो किंवा वर्षानुवर्षे सोबत असलेला — तुमचे अहवाल घेऊन शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल, अमरावती येथील सर्जिकल टीमला भेटा, आणि याची दुरुस्ती आत्ता आवश्यक आहे, नंतर, की फक्त पाहत राहणे पुरेसे आहे, हे आम्ही प्रामाणिकपणे सांगू. +91-8668954915 वर कॉल करा, इथे संपर्क साधा, किंवा आम्ही करत असलेल्या सर्व प्रक्रिया पहा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.