लॅपरोस्कोपिक मायोमेक्टॉमी (गर्भाशयातील गाठीचे ऑपरेशन)

वैद्यकीय तपासणी: डॉ. मनन बूब, MS ObGyn (सुवर्णपदक), DNB — सल्लागार स्त्रीरोगतज्ज्ञ व लॅपरोस्कोपिक सर्जन

हे काय आहे

लॅपरोस्कोपिक मायोमेक्टॉमी ही अशी शस्त्रक्रिया आहे ज्यात गर्भाशय जागेवर ठेवूनच त्यातील फायब्रॉइड काढले जातात. फायब्रॉइड — वैद्यकीय भाषेत मायोमा — म्हणजे गर्भाशयाच्या भिंतीत किंवा तिच्यावर वाढणाऱ्या स्नायूंच्या कर्करोगविरहित गाठी. मायोमेक्टॉमी फक्त गाठी काढते. हिस्टेरेक्टॉमी संपूर्ण गर्भाशय काढून टाकते. पुढे आई होऊ इच्छिणाऱ्या स्त्रीसाठी हा फरक फार मोठा असतो — आणि ज्यांना केवळ आपले गर्भाशय काढून घ्यायचे नाही, अशा अनेक स्त्रियांसाठीही तेवढाच मोठा असतो.

“लॅपरोस्कोपिक” या शब्दातून आम्ही तिथपर्यंत कसे पोहोचतो हे कळते. पोटाच्या खालच्या भागात एक लांब छेद घेण्याऐवजी, शस्त्रक्रिया अर्धा ते एक सेंटिमीटरच्या तीन-चार छिद्रांमधून दुर्बीण व बारीक उपकरणे वापरून केली जाते. आमच्या अ‍ॅडव्हान्स्ड लॅपरोस्कोपी व हिस्टेरोस्कोपी विभागातील 3D प्रणालीत सर्जनला गाठ आणि निरोगी स्नायू यांच्यामधील थर खऱ्या खोलीसह दिसतो, त्यामुळे गाठ काढणे आणि नंतर गर्भाशयाची भिंत शिवणे — दोन्ही अधिक अचूक होते.

कोणाला याची गरज असते

प्रत्येक फायब्रॉइडवर शस्त्रक्रिया लागतेच असे नाही. अनेक स्त्रिया आयुष्यभर लहान गाठी बाळगतात आणि त्यांना त्याचा पत्ताही नसतो. गाठ खरोखर त्रास देत असेल तेव्हाच शस्त्रक्रिया योग्य ठरते:

• जास्त किंवा दीर्घ काळ चालणारी पाळी, विशेषतः रक्तक्षय झाला असेल आणि लोहाच्या गोळ्याही पुरेशा पडत नसतील तेव्हा.
• दाबाची लक्षणे — पोटाच्या खालच्या भागात जडपणा, वारंवार लघवीला जावे लागणे, लघवी पूर्ण न होणे, किंवा मागच्या बाजूला दाब पडून होणारी बद्धकोष्ठता.
• गर्भधारणेतील अडचणी, जेव्हा गाठ गर्भाशयाच्या पोकळीत फुगून आलेली असते आणि गर्भ न राहण्याचे किंवा वारंवार गर्भपाताचे संभाव्य कारण असते.
• वेदना, विशेषतः गाठीचा रक्तपुरवठा कमी झाल्यामुळे (डीजनरेशन) होणारी तीव्र, एका जागी जाणवणारी वेदना.
• झपाट्याने वाढणारी गाठ किंवा सोनोग्राफी/MRI वर अनिश्चित निदान, जिथे खात्रीसाठी ऊतीची तपासणी आवश्यक असते.

“माझी गाठ 4 सेमीची आहे आणि मला काहीच त्रास नाही. खबरदारी म्हणून काढून घेऊ का?” जवळपास नेहमीच — नाही. जी लहान गाठ रक्तस्राव करत नाही, कशावर दाब देत नाही आणि पोकळीत नाही, ती तशीच ठेवून वर्षातून एकदा सोनोग्राफी करणे हाच पूर्ण उपचार आहे. शस्त्रक्रिया ही लक्षणांवरचा उपचार आहे, रिपोर्टवरील आकड्यावरचा नाही.

शस्त्रक्रिया कशी केली जाते

तुम्ही उपाशीपोटी ऑपरेशन थिएटरमध्ये येता. भूल दिल्यानंतर लघवीची नळी (कॅथेटर) लावली जाते, जेणेकरून मूत्राशय रिकामे राहील आणि मार्गातून बाजूला होईल.

बेंबीजवळ एक लहान छिद्र करून पोटात हळूहळू कार्बन डायऑक्साइड वायू भरला जातो — त्यामुळे पोटाची भिंत अवयवांपासून वर उचलली जाते आणि काम करण्यासाठी जागा तयार होते. त्याच छिद्रातून दुर्बीण आत जाते आणि खाली आणखी दोन-तीन छिद्रे केली जातात, ज्यांचे व्रण पुढे कमरेखाली लपून जातात.

गर्भाशय व गाठी नीट पाहून झाल्यावर, रक्तस्राव कमी करण्यासाठी गाठीभोवतीच्या स्नायूत एक विरळ द्रावण दिले जाते. सर्जन गाठीवरील स्नायू उघडून तिला तिच्या नैसर्गिक थरासह बाहेर काढतो — प्रत्येक फायब्रॉइडला स्पष्ट आवरण असते, आणि तो थर ओळखणे हेच या शस्त्रक्रियेतील खरे कौशल्य आहे.

त्यानंतर गर्भाशयाची भिंत विरघळणाऱ्या टाक्यांनी थराथराने शिवली जाते. हा भाग संथ आणि दिसायला साधा असतो, पण पुढील गर्भारपणात तुमचे गर्भाशय किती भक्कम राहील हे यावरच ठरते. शेवटी गाठ संरक्षक पिशवीत घेऊन पट्ट्यांमध्ये कापून लहान छिद्रातून बाहेर काढली जाते, ओटीपोट धुतले जाते, वायूचा दाब कमी करून रक्तस्रावाची ठिकाणे पुन्हा तपासली जातात आणि लहान छेद बंद केले जातात.

भूल, कालावधी आणि रुग्णालयातील मुक्काम

शस्त्रक्रिया जनरल अ‍ॅनेस्थेशियाखाली होते — तुम्ही पूर्णपणे झोपलेल्या असता आणि तुम्हाला काहीही आठवत नाही.

एकच गाठ असेल तर साधारण 45 ते 90 मिनिटे लागतात. अनेक गाठी असतील, किंवा गाठ अवघड जागी — उदा. गर्भाशयमुख किंवा ब्रॉड लिगामेंटमध्ये — असेल तर दोन ते तीन तास लागू शकतात.

बहुतेक महिला शस्त्रक्रियेच्या सकाळी दाखल होतात आणि एक ते दोन रात्रीनंतर घरी जातात. चार ते सहा तासांत घोट घोट पाणी, त्याच संध्याकाळी हलके जेवण आणि झोपण्यापूर्वी चालणे — असा क्रम असतो. लवकर चालायला लावणे ही आमची कठोरता नाही; रक्ताच्या गुठळ्या टाळण्याचा आणि पोटातील वायू निघून जाण्याचा तोच सर्वोत्तम मार्ग आहे.

रिकव्हरी

पहिला दिवस. छेदांभोवती थोडे दुखणे, पोट किंचित फुगल्यासारखे, आणि वायूमुळे कदाचित एका खांद्यात विचित्र कळ. नियमित वेदनाशामक, थोडे थोडे चालणे, नेहमीचे जेवण.

पहिला आठवडा. दुखण्यापेक्षा थकव्याचीच तक्रार जास्त असते. थोडा रक्तस्राव किंवा तपकिरी स्राव सामान्य आहे. ड्रेसिंग कोरडे ठेवा; साधारण तिसऱ्या दिवसापासून आंघोळ करता येते. बहुतेक महिला चार-पाच दिवसांत तीव्र वेदनाशामक बंद करतात.

दुसरा ते चौथा आठवडा. बैठे काम दुसऱ्या आठवड्यापासून शक्य आहे. कळ न येता जोरात ब्रेक दाबता येऊ लागल्यावरच गाडी चालवा. भरलेल्या पाण्याच्या बाटलीपेक्षा जड काही उचलू नका, जिम नाही, जड घरकाम नाही.

सहा आठवड्यांत. व्यायाम आणि शरीरसंबंधांसह जवळपास सर्व काही पूर्ववत होते. शस्त्रक्रियेनंतरची पहिली पाळी थोडी जास्त किंवा उशिरा येऊ शकते; दुसऱ्या-तिसऱ्या चक्रापर्यंत ते स्थिरावते. गर्भधारणेचे नियोजन असेल, तर आम्ही तुम्हाला ठराविक प्रतीक्षा कालावधी सांगू — सहसा तीन ते सहा महिने — जो स्नायूत किती खोल जावे लागले यावर ठरतो.

दुर्बिणीने का, उघड्या शस्त्रक्रियेऐवजी

काढली जाणारी गाठ दोन्हीत एकच असते. फरक असतो तो तिथपर्यंत पोहोचण्यासाठी तुमच्या शरीराला काय सोसावे लागते यात.

लॅपरोस्कोपीत रक्त कमी जाते, शस्त्रक्रियेनंतरच्या वेदना खूपच कमी असतात, रुग्णालयातील मुक्काम कमी होतो, लांब व्रणाऐवजी बारीक खुणा राहतात, जखमेच्या जंतुसंसर्गाचे प्रमाण खूप कमी असते, आणि नेहमीच्या आयुष्यात परतायला महिन्यांऐवजी आठवडे लागतात. ऊती हळुवारपणे हाताळल्या जातात आणि बंद पोटात ओलसर राहतात, त्यामुळे पुढे चिकटपणा (अ‍ॅडहेजन) तयार होण्याचे प्रमाणही कमी असते — जे गर्भधारणेची आशा असणाऱ्यांसाठी महत्त्वाचे आहे.

उघड्या शस्त्रक्रियेला आजही जागा आहे, आणि तसे नाकारणाऱ्या सर्जनवर विश्वास ठेवू नका. डझनभर गाठींनी भरलेले गर्भाशय, अवघड जागी असलेली फार मोठी गाठ, किंवा आधीच्या शस्त्रक्रियांमुळे तयार झालेला घट्ट चिकटपणा — अशा वेळी उघडा छेद अधिक सुरक्षित व जलद ठरू शकतो. कधीकधी दुर्बिणीने सुरू केलेली शस्त्रक्रिया मध्येच उघड्या शस्त्रक्रियेत बदलावी लागते. तो तुमच्या हिताचा निर्णय असतो, अपयश नव्हे.

धोके आणि गुंतागुंत

अनुभवी हातांत मायोमेक्टॉमी सुरक्षित शस्त्रक्रिया आहे, पण ती शस्त्रक्रियाच आहे — म्हणून प्रामाणिक यादी आवश्यक आहे.

• रक्तस्राव. गर्भाशयाला रक्तपुरवठा भरपूर असतो. काही थोड्या महिलांना रक्त द्यावे लागते.
• उघड्या शस्त्रक्रियेत बदल, वर सांगितलेल्या कारणांमुळे.
• जंतुसंसर्ग — जखमेत किंवा ओटीपोटात; प्रमाण कमी असते आणि सहसा प्रतिजैविकांनी बरा होतो.
• मूत्राशय, आतडे किंवा मूत्रवाहिनीला इजा. दुर्मीळ, पण शक्य — विशेषतः आधीच्या शस्त्रक्रियांमुळे अवयव एकमेकांना चिकटले असतील तेव्हा.
• चिकटपणा (अ‍ॅडहेजन) पुढे गर्भाशय व आसपासच्या अवयवांमध्ये तयार होऊ शकतो.
• गाठी पुन्हा येणे, येत्या वर्षांत.
• हिस्टेरेक्टॉमी. अत्यंत दुर्मीळ प्रसंगी, रक्तस्राव आटोक्यात येत नसेल तर गर्भाशय काढणे हाच एकमेव सुरक्षित मार्ग उरतो. आम्ही प्रत्येक रुग्णाशी हे आधीच बोलतो, आणि ती केवळ औपचारिकता कधीच मानत नाही.
• भुलीशी संबंधित धोके, ज्यांविषयी आमचे भूलतज्ज्ञ तुमच्याशी स्वतंत्रपणे बोलतील.
• गर्भाशयाच्या स्नायूवरील व्रण, ज्याचा पुढील प्रसूतीच्या नियोजनावर परिणाम होऊ शकतो.

पर्याय

वाट पाहणे व निरीक्षण. लहान, लक्षणविरहित गाठींसाठी वर्षातून एक सोनोग्राफी हाच संपूर्ण उपचार आहे.

औषधोपचार. ट्रॅनेक्झामिक अ‍ॅसिड व काही हार्मोनविरहित उपाय जास्त रक्तस्राव कमी करू शकतात. पोकळी सामान्य असेल तर हार्मोनयुक्त गर्भाशयांतर्गत साधन चांगले काम करते. हार्मोनची इंजेक्शने गाठ तात्पुरती लहान करतात — शस्त्रक्रियेपूर्वी उपयुक्त, पण औषध थांबताच गाठ पुन्हा वाढते, त्यामुळे तो पूल आहे, उपचार नाही.

हिस्टेरोस्कोपिक मायोमेक्टॉमी. गाठ सबम्युकस असेल — म्हणजे पोकळीच्या आत असेल — तर ती अनेकदा योनीमार्गे, पोटावर एकही छेद न घेता खरवडून काढता येते. ते कसे केले जाते हे आमच्या हिस्टेरोस्कोपीविषयीच्या सोप्या मार्गदर्शिकेत समजावून सांगितले आहे.

युटेराइन आर्टरी एम्बोलायझेशन, ज्यात इंटरव्हेन्शनल रेडिओलॉजिस्ट गाठीचा रक्तपुरवठा बंद करतात. पुढे गर्भधारणा हवी असणाऱ्या महिलांसाठी हा सहसा पहिला पर्याय नसतो.

हिस्टेरेक्टॉमी, ज्या महिलांचे कुटुंब पूर्ण झाले आहे, लक्षणे तीव्र आहेत आणि ज्यांना गाठी पुन्हा येण्याचा धोका नको आहे त्यांच्यासाठी.

खर्च किती येतो

शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलमध्ये लॅपरोस्कोपिक मायोमेक्टॉमी: ₹52,000 – ₹87,000, सर्व काही मिळून — सर्जनचे शुल्क, ऑपरेशन थिएटर, भूल, नेहमीच्या मुक्कामाचे खोली भाडे, औषधे आणि नियमित तपासण्या.

कृपया लक्षात घ्या: वरील आकडे सर्वसाधारण रुग्णासाठीचे अंदाजित आहेत. प्रत्यक्ष खर्च तुमची परिस्थिती, शस्त्रक्रियेची गुंतागुंत, तुम्ही निवडलेल्या खोलीचा प्रकार, रुग्णालयातील मुक्कामाचा कालावधी आणि उद्भवणाऱ्या कोणत्याही गुंतागुंतीवर अवलंबून असतो. डिलक्स व सुपर डिलक्स खोल्यांचे दर अधिक आहेत. आणीबाणीतील दाखल होणे तसेच रात्री किंवा सुट्टीच्या दिवशीच्या शस्त्रक्रियेसाठी अतिरिक्त शुल्क आकारले जाते. हे दर पूर्वसूचनेशिवाय बदलू शकतात. कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी तुमच्या स्वतःच्या प्रकरणासाठी लेखी अंदाजासाठी कृपया +91-8668954915 वर कॉल करा.

शस्त्रक्रियेची तयारी

• तुमच्याकडील सर्व जुन्या सोनोग्राफी, रक्ताचे अहवाल आणि ऑपरेशनची कागदपत्रे सोबत आणा. जुन्या नोंदींमुळे नियोजन बदलणे लोकांना वाटते तितके दुर्मीळ नाही.
• तुम्ही घेत असलेली सर्व औषधे, विशेषतः रक्त पातळ करणारी औषधे, अ‍ॅस्पिरिन व मधुमेहाच्या गोळ्या आम्हाला सांगा — काही आधीच थांबवावी लागतात, पण स्वतःच्या मनाने कधीही थांबवू नका.
• हिमोग्लोबिन कमी असेल तर आम्ही आधी लोहाने ते सुधारतो, आणि कधीकधी रक्तस्राव थांबवण्यासाठी थोड्या काळाचे हार्मोनल उपचार देतो जेणेकरून तुम्ही सावरू शकाल.
• शस्त्रक्रियेपूर्वी सहा तास काहीही खाऊ नका आणि दोन तास काहीही पिऊ नका, वेगळी सूचना दिली नसेल तर.
• दागिने, नेल पॉलिश आणि कॉन्टॅक्ट लेन्स घरीच ठेवा.
• रात्रभर सोबत राहण्यासाठी एक नातेवाईक आणि घरी नेण्यासाठी कोणाची तरी व्यवस्था करा.
• जड कामापासून दोन आठवड्यांची सुट्टी नियोजित करा. शुक्रवारी शस्त्रक्रिया करून सोमवारी दुकानावर परतणे नीट जात नाही.

“शस्त्रक्रियेपूर्वी गर्भधारणेचे प्रयत्न थांबवावे लागतील का?” होय — शस्त्रक्रियेच्या आधीच्या चक्रात गर्भनिरोधक वापरण्यास आम्ही सांगू, कारण कोणालाही माहीत नसलेली सुरुवातीची गर्भधारणा संपूर्ण नियोजन बदलून टाकते. जखम भरल्यावर आणि आमची परवानगी मिळाल्यावर तुम्ही पुन्हा प्रयत्न सुरू करू शकता.

---

फायब्रॉइड फार सामान्य आहेत, आणि त्यांच्यावर शस्त्रक्रिया करण्याचा निर्णय कधीही घाईत घेऊ नये. जास्त रक्तस्राव, दाबाची लक्षणे किंवा गर्भधारणेतील अडचणींमुळे तुम्ही या पानापर्यंत आला असाल, तर अमरावतीच्या शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलमधील आमच्या स्त्रीरोग व लॅपरोस्कोपी टीमशी मोकळेपणाने बोला — तुमच्या सोनोग्राफी सोबत आणा, आणि तुमच्यासाठी शस्त्रक्रिया योग्य उत्तर आहे की नाही हे आम्ही प्रामाणिकपणे सांगू. +91-8668954915 वर कॉल करा, इथे संपर्क साधा, किंवा आम्ही करत असलेल्या सर्व प्रक्रिया पाहा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.