IUI विरुद्ध IVF: तुमच्यासाठी कोणते योग्य आहे

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ मंजुश्री बूब — MD, DNB, FICMCH, FICOG, इनफर्टिलिटी आणि IVF कन्सल्टंट, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

प्रजनन उपचारांबद्दल थोडेफार वाचून येणारे जवळजवळ प्रत्येक जोडपे माझ्या क्लिनिकमध्ये हेच दोन शब्द डोक्यात घेऊन येते — IUI आणि IVF — आणि या दोहोंत नेमका काय फरक आहे याची फारशी कल्पना कोणालाच नसते. कोणा नातेवाइकाने एकाची जोरदार शिफारस केलेली असते. कोणत्या तरी वेबसाइटने दुसऱ्याची भीती घातलेली असते. म्हणून तुमच्यासाठी कोणते योग्य हे ठरवण्याआधी मी दोन्ही स्पष्टपणे समोर मांडते. बाहेरून हा निर्णय जितका गूढ वाटतो, तितका तो प्रत्यक्षात नाही.

दोन्हींतील फरक ओळखण्याचा सर्वात सोपा मार्ग

IUI (इंट्रायुटेराइन इन्सेमिनेशन) मध्ये फलन तुमच्या शरीरातच होते. शुक्राणू प्रयोगशाळेत धुऊन आणि दाट करून, स्त्रीबीज सुटण्याच्या वेळी थेट गर्भाशयात ठेवले जातात. यामुळे प्रवास आखूड होतो आणि शक्यता थोडी वाढते. त्यानंतरचे सर्व काही — शुक्राणूचे अंड्याला भेटणे, भ्रूणाचे नळीतून उतरणे — जसे नैसर्गिकरीत्या घडले असते तसेच घडते.

IVF (इन व्हिट्रो फर्टिलायझेशन) मध्ये फलन प्रयोगशाळेत होते. अंडाशयांना उत्तेजित केले जाते जेणेकरून अनेक अंडी एकत्र वाढावीत, ती अंडी एका छोट्या प्रक्रियेत काढली जातात, प्रयोगशाळेत ती शुक्राणूंना भेटतात, आणि काही दिवसांनी एक निरोगी भ्रूण पुन्हा गर्भाशयात ठेवला जातो.

एक उपचार निसर्गाला हातभार लावतो. दुसरा निसर्ग जिथे अडखळतो ते टप्पे स्वतः हाती घेतो. हा एकच फरक या दोहोंमधील जवळजवळ प्रत्येक निर्णय समजावून देतो.

IUI चक्रात प्रत्यक्षात काय होते

IUI हे दोहोंपैकी सौम्य आहे, आणि ते तुमच्या महिन्यात फारशी उलथापालथ न करता बसते. चांगला फॉलिकल वाढावा यासाठी गोळ्या किंवा कमी मात्रेची इंजेक्शने दिली जाऊ शकतात. त्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी दोन-तीन झटपट स्कॅनसाठी तुम्हाला यावे लागते. फॉलिकल तयार झाला की एक ट्रिगर इंजेक्शन वेळ निश्चित करते, आणि इन्सेमिनेशन साधारण एका दिवसानंतर केले जाते.

प्रक्रियेला काही मिनिटे लागतात. भूल नाही, छेद नाही — ते नेहमीच्या अंतर्गत तपासणीसारखेच वाटते. बहुतेक स्त्रिया दहा-पंधरा मिनिटे विश्रांती घेऊन आपल्या दिवसाकडे परततात.

पण IUI सोबत एक अट जोडलेली आहे, जी सहज विसरली जाते: वाट मोकळी असेल तरच ते चालते. किमान एक फॅलोपियन नळी मोकळी हवी, शुक्राणूंचे आकडे बऱ्यापैकी हवेत, आणि अंडाशयांनी प्रतिसाद द्यायला हवा. यांपैकी काही नसेल, तर उपचार कितीही वेळा केला तरी यशस्वी होऊ शकत नाही.

“आपण आधी IUI च करून पाहू या ना? ते सोपेही आहे आणि खर्चही कमी.”

बऱ्याचदा हो — आणि जेव्हा तोच योग्य पर्याय असतो, तेव्हा मी स्वतः तेच सांगते. पण “लहान उपचारापासून सुरुवात करा” हे तेव्हाच शहाणपणाचे, जेव्हा त्या लहान उपचाराला खरोखर संधी असते. दोन्ही नळ्या बंद असतील, किंवा शुक्राणूंची संख्या खूप कमी असेल, तर IUI हे सावध पहिले पाऊल नसते; ते सावधगिरीच्या वेशातील विलंब असते. प्रजननात वेळेला महत्त्व आहे, आणि जो उपचार यशस्वी होऊच शकत नव्हता त्यात गेलेले महिने जोडप्यांना सर्वात जास्त बोचतात.

IVF चक्रात प्रत्यक्षात काय होते

IVF अधिक विस्तृत आहे खरे, पण त्याच्या प्रतिमेपेक्षा कितीतरी कमी भीतिदायक. साधारण नऊ ते बारा दिवस उत्तेजनेची इंजेक्शने घ्यावी लागतात, आणि मधून मधून स्कॅन करून फॉलिकल पाहिले जातात. ठरलेल्या नेमक्या वेळी ट्रिगर इंजेक्शन दिले जाते, आणि सुमारे दीड दिवसानंतर थोड्या वेळाच्या भुलेत अंडी काढली जातात — पंधरा-वीस मिनिटांची प्रक्रिया, आणि त्यानंतर तुम्ही त्याच दिवशी घरी जाता.

प्रयोगशाळेत अंडी शुक्राणूंना भेटतात. जिथे शुक्राणूंच्या गुणवत्तेची चिंता असते, तिथे आम्ही ICSI करतो, ज्यात एक निरोगी शुक्राणू थेट प्रत्येक परिपक्व अंड्यात सोडला जातो. भ्रूण काही दिवस वाढवले जातात, सर्वात सशक्त निवडला जातो, आणि तो गर्भाशयात परत ठेवणे ही काही मिनिटांची हळुवार प्रक्रिया आहे, ज्यात भुलेची गरजच नसते. उरलेले चांगले भ्रूण पुढच्यासाठी गोठवता येतात.

IVF नळ्यांना पूर्णपणे वगळते आणि फलनावर थेट नियंत्रण ठेवते, म्हणून एका चक्रात ते IUI पेक्षा लक्षणीयरीत्या चांगली संधी देते — आणि म्हणूनच काही जोडप्यांसाठी ते पहिल्या दिवसापासूनच योग्य उत्तर असते.

निवड प्रत्यक्षात कशावर ठरते

मी एखाद्या जोडप्यासोबत बसते तेव्हा निर्णय आवडीवर नाही, तर काही ठोस गोष्टींवर अवलंबून असतो:

• तुमचे वय, आणि तुम्ही किती काळापासून प्रयत्न करत आहात
• फॅलोपियन नळ्या मोकळ्या आहेत का, जे सहसा HSG ने तपासले जाते
• शुक्राणूंची संख्या, हालचाल आणि आकार — सीमेन ॲनालिसिसवर
• स्त्रीबीज नियमितपणे सुटते का
• अंडाशयाचा साठा — AMH आणि स्कॅनवरील अँट्रल फॉलिकल काउंट
• एंडोमेट्रिओसिस किंवा फायब्रॉइडसारख्या स्थिती ज्या चित्र बदलतात
• आतापर्यंत काय करून पाहिले आहे, आणि किती काळ

IUI सहसा योग्य पहिले पाऊल असते जेव्हा

• तुम्ही विशीत किंवा तिशीच्या सुरुवातीला आहात आणि वर्षभर किंवा त्याहून कमी काळ प्रयत्न करत आहात
• किमान एक नळी मोकळी असल्याची खात्री झाली आहे
• शुक्राणूंचे आकडे थोडे कमी आहेत, फार कमी नाहीत
• स्त्रीबीज सुटणे अनियमित आहे पण साध्या औषधाला चांगला प्रतिसाद देते
• संपूर्ण तपासणीनंतरही कारण सापडलेले नाही आणि तुमचे वय कमी आहे

IVF सहसा अधिक चांगले पहिले पाऊल असते जेव्हा

• दोन्ही फॅलोपियन नळ्या बंद किंवा खराब झालेल्या आहेत
• शुक्राणूंची संख्या किंवा हालचाल खूप कमी आहे
• तुम्ही तिशीच्या शेवटी किंवा त्याहून मोठ्या आहात, किंवा अंडाशयाचा साठा कमी आहे
• एंडोमेट्रिओसिस बऱ्यापैकी जास्त आहे
• तीन-चार व्यवस्थित देखरेखीखालील IUI चक्रे यशाशिवाय होऊन गेली आहेत

“आम्ही IUI केले आणि ते यशस्वी झाले नाही, तर ते महिने वाया गेले का?”

वाया नाही — पण फुकटही नाहीत, आणि म्हणूनच आम्ही आधीच एक मर्यादा ठरवतो. IUI तुमच्यासाठी योग्य असेल, तर आम्ही ठराविक संख्येने चक्रे ठरवतो, सहसा तीन ते चार, आणि सुरुवातीलाच हे ठरवून टाकतो की त्या टप्प्यावर आम्ही प्रामाणिकपणे फेरआढावा घेऊ, केवळ आशेवर वाहत राहणार नाही. प्रत्येक चक्र आम्हाला तुमची अंडाशये कशी प्रतिसाद देतात हेही शिकवते, आणि गरज पडल्यास तीच माहिती IVF च्या योजनेत थेट कामी येते. मला जी परिस्थिती टाळायची असते ती ही — नऊ देखरेखीविना केलेल्या IUI प्रयत्नांनंतर आलेले जोडपे, ज्यांचे चित्र पहिल्या दिवसाइतकेच अस्पष्ट आहे.

पहिल्या अपॉइंटमेंटला काय अपेक्षित आहे

तुमच्या जोडीदाराला आणि जुन्या रिपोर्ट्स, कितीही जुन्या असल्या तरी, सोबत आणा. आम्ही तुमचा इतिहास ऐकतो, एक स्कॅन करतो, आणि या प्रश्नाचा बहुतांश भाग सोडवणाऱ्या दोन तपासण्या ठरवतो — सीमेन ॲनालिसिस आणि नळ्यांची तपासणी. पहिल्याच दिवशी कोणताही निर्णय घेतला जात नाही. ते निकाल आल्यावर मी समजावते की तुमच्या विशिष्ट परिस्थितीत प्रत्येक पर्याय काय देतो, आणि तुम्ही घाईच्या निवडीऐवजी लेखी योजना घेऊन घरी जाता.

संपूर्ण चित्र समोर ठेवून निवडा

कोणताही उपचार सर्वसाधारणपणे चांगला नसतो — चांगला तोच जो तुमच्या रिपोर्ट्स, तुमचे वय आणि तुमच्या वेळेला जुळतो. शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती येथे आमची प्रजनन टीम तुमच्यासोबत संपूर्ण तपासणी करते आणि IUI किंवा IVF चा सल्ला अंदाजावर नव्हे, पुराव्यावर देते. निवांत सल्लामसलत बुक करण्यासाठी +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा आमच्याशी संपर्क साधा पृष्ठाद्वारे पोहोचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.