अनियमित पाळी: सामान्य कारणे आणि कधी काळजी करावी

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ मनन बूब — MBBS (KEM), MS ObGyn (गोल्ड मेडलिस्ट), DNB, कन्सल्टंट स्त्रीरोगतज्ज्ञ आणि लॅप्रोस्कोपिक सर्जन, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

फार थोड्या स्त्रिया आपल्या पाळीच्या चक्राकडे बारकाईने लक्ष देतात — जोपर्यंत ते विचित्र वागू लागत नाही. मग अचानक फोनवरचे सर्वाधिक उघडले जाणारे ॲप कॅलेंडर होऊन जाते. पाळी अकरा दिवस उशिरा येते, किंवा एकाच महिन्यात दोनदा, किंवा अजिबात येत नाही — आणि काळजी सुरू होते.

मी माझ्या रुग्णांना हेच सांगतो: अनियमित चक्र हा एक संदेश आहे, निकाल नाही. तुमची पाळी हे शरीरातील सर्वात संवेदनशील मापकांपैकी एक आहे. दुसरीकडे काही बिघडले — थायरॉइड, वजन, झोप, ताण, हार्मोन्स — तर ते सर्वात आधी चक्रातच दिसते. अनियमित पाळीची बहुतेक कारणे सामान्य आणि उपचार करण्याजोगी असतात. महिनोंमहिने अंदाज बांधत बसण्याऐवजी तुमचे कारण नेमके कोणते आहे हे शोधणे महत्त्वाचे.

“अनियमित” म्हणजे नेमके काय

पुस्तकातले चक्र 28 दिवसांचे असते, पण पुस्तकासारखी क्वचितच कोणी असते. साधारण 21 ते 35 दिवसांपर्यंत सर्व सामान्य आहे, आणि अधूनमधून दोन-चार दिवसांचा फरक काहीच अर्थ ठेवत नाही.

आम्ही ज्या नमुन्याकडे लक्ष देतो तो असा:

• चक्र वारंवार आठवड्याहून अधिक मागेपुढे होत राहणे
• तीन महिन्यांहून अधिक काळ पाळी न येणे
• रक्तस्राव तुमच्या नेहमीच्या तुलनेत खूप जास्त किंवा खूप कमी होणे
• दोन पाळ्यांच्या मध्ये, किंवा संबंधानंतर रक्तस्राव
• आधी ठरलेली लय आता अजिबात न राहणे

शेवटचा मुद्दा लोकांना वाटतो त्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचा आहे. तुमच्या स्वतःच्या नेहमीच्या पद्धतीतील बदल कोणत्याही तक्त्यातील आकड्यापेक्षा जास्त बोलतो.

“माझी पाळी दहा दिवस उशिरा आहे पण टेस्ट निगेटिव्ह आहे — घाबरू का?”

नाही. एकदाच पाळी उशिरा येणे हे फार क्वचितच गंभीर गोष्टीचे लक्षण असते. काही ताणाचे आठवडे, आजारपण, प्रवास, झोपेत किंवा वजनात बदल — यापैकी काहीही चक्र मागे ढकलू शकते. एक-दोन चक्रे पाहा. वारंवार असे होत असेल, तेव्हा नीट तपासून घेण्याची वेळ आहे.

अनियमित चक्रामागील नेहमीची कारणे

PCOS. तरुण स्त्रियांमध्ये मी पाहतो ते सर्वात सामान्य कारण. चक्रे लांबतात, ओव्ह्युलेशन अनिश्चित होते, आणि सोबत मुरुम, नकोसे केस किंवा कमी न होणारे वजन असू शकते. हे नियंत्रणात आणता येते, आणि जीवनशैलीतील बदल व योग्य उपचारांना अनेकदा चांगला प्रतिसाद मिळतो. यावरची आमची सविस्तर मार्गदर्शिका वाचा: PCOS ची लक्षणे.

थायरॉइडचा त्रास. थायरॉइड कमी किंवा जास्त काम करत असेल तर संपूर्ण चक्र मुकाट्याने बिघडू शकते. एका साध्या रक्तचाचणीत हे लक्षात येते आणि सहसा सहज दुरुस्तही होते — म्हणूनच मी ही तपासणी उशिरा नव्हे, लवकर करून घेतो.

वजन, ताण आणि व्यायाम. अचानक वजन कमी होणे किंवा वाढणे, कडक डाएट, अतिशय जोरदार ट्रेनिंग, महिनोंमहिने खराब झोप किंवा सततची चिंता — हे सर्व मेंदू आणि अंडाशय यांच्यातील ते संभाषण बिघडवतात जे चक्र चालू ठेवते. हे खरे शरीरशास्त्र आहे, “फक्त ताण” नव्हे.

प्रोलॅक्टिन वाढणे. पिट्युटरी ग्रंथीतून तयार होणारा हार्मोन. तो वाढल्यावर पाळी कमी येते किंवा थांबते, आणि कधीकधी स्तनातून दुधासारखा स्राव होतो.

फायब्रॉइड, पॉलिप किंवा ॲडेनोमायोसिस. हे सहसा पाळी चुकण्याऐवजी जास्त, लांबलेला किंवा मधल्या काळातील रक्तस्राव घडवतात, आणि स्कॅनमध्ये दिसतात.

पेरिमेनोपॉज. चाळिशीत चक्रे आधी आखूड होतात, मग लांब, मग चुकू लागतात. हा एक सामान्य टप्पा आहे, तरीही जास्त किंवा खूप अनियमित रक्तस्राव गृहीत धरण्याऐवजी तपासून घ्यावा.

गर्भनिरोधक आणि इतर औषधे. हार्मोनल गर्भनिरोधक किंवा IUD सुरू करणे-थांबवणे यामुळे काही महिने चक्र बदलते. काही इतर औषधेही तेच करतात.

एक झटपट तपासणी यादी: भेटायची वेळ आली का?

यापैकी काहीही लागू होत असेल तर अपॉइंटमेंट घ्या:

• तीन महिने किंवा त्याहून अधिक पाळी नाही, आणि तुम्ही गर्भवती नाही
• चक्र सातत्याने 21 दिवसांहून लहान किंवा 35 दिवसांहून मोठे
• दर तासाला पॅड भिजेल इतका रक्तस्राव, किंवा एक रुपयाच्या नाण्याहून मोठ्या गुठळ्या
• दोन पाळ्यांच्या मध्ये किंवा संबंधानंतर रक्तस्राव
• रजोनिवृत्तीनंतर कोणताही रक्तस्राव
• अनियमित चक्रासोबत गर्भधारणेत अडचण

“अनियमित पाळीमुळे मी आई होऊ शकणार नाही का?”

स्वतःहून नाही — पण अनियमित चक्राचा अर्थ बहुधा असा की ओव्ह्युलेशन अनिश्चित वेळी होते, त्यामुळे योग्य वेळ साधणे कठीण होते. चांगली बातमी अशी की बहुतेक कारणांवर उपचार आहेत, आणि कारण दूर होताच अनेक स्त्रिया नैसर्गिकरित्या गर्भवती होतात. वर्षभरापासून प्रयत्न सुरू असतील — किंवा 35 नंतर सहा महिन्यांपासून — तर वाट पाहू नका.

गैरसमज विरुद्ध वस्तुस्थिती

गैरसमज: “पाळी चुकली तर बरेच, त्रास कमी.” वस्तुस्थिती: दीर्घ काळ पाळी न येणे म्हणजे गर्भाशयाचे अस्तर नियमितपणे बाहेर पडत नाही, जे वर्षांनी स्वतःच्या समस्या निर्माण करू शकते. चुकलेल्या पाळीचे कारण समजून घेणे गरजेचे आहे.

गैरसमज: “अनियमित पाळी म्हणजे नेहमी PCOS.” वस्तुस्थिती: PCOS सामान्य आहे, पण थायरॉइड, प्रोलॅक्टिन, वजनातील बदल आणि ताण हेही अनेक प्रकरणांमागे असतात. म्हणूनच आम्ही गृहीत धरण्याऐवजी तपासणी करतो.

अपॉइंटमेंटला काय होईल

घाबरण्यासारखे काहीच नाही. आम्ही तुमच्या चक्राच्या इतिहासावर बोलू — गेल्या काही महिन्यांचे फोनवरचे कॅलेंडर किंवा साधी नोंद सोबत आणा, त्याचा खरोखर उपयोग होतो. सहसा एक सौम्य तपासणी आणि पेल्विक अल्ट्रासाउंड होते, सोबत तुमच्या लक्षणांनुसार निवडलेल्या रक्तचाचण्या — सगळ्या एकदम नाही.

स्कॅनमध्ये गर्भाशयाच्या आत काही दिसले, उदाहरणार्थ पॉलिप, तर hysteroscopy ने आम्ही थेट पाहू शकतो आणि अनेकदा त्याच बैठकीत, कोणताही छेद न घेता उपचारही करतो. याबद्दल अधिक वाचा: ॲडव्हान्स्ड लॅप्रोस्कोपी आणि हिस्टेरोस्कोपी.

बहुतेक स्त्रिया स्पष्ट कारण आणि साध्या सुरुवातीची योजना घेऊन परत जातात.

आणखी सहा महिने विचार करण्यात घालवू नका

तुमचे चक्र बऱ्याच काळापासून अनिश्चित असेल, तर उत्तर सहसा काळजीपेक्षा खूप सोपे निघते. शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती येथे आमची स्त्रीरोग टीम अल्ट्रासाउंड, हार्मोन तपासणी आणि आधुनिक कीहोल उपचार एकाच ठिकाणी देते — जेणेकरून आणखी एक महिना वाट पाहण्याऐवजी तुम्हाला नेमके उत्तर मिळेल.

सल्लामसलत बुक करण्यासाठी +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा आमच्याशी संपर्क साधा पृष्ठाद्वारे पोहोचा. तुम्ही अमरावतीतील सर्वोत्तम स्त्रीरोगतज्ज्ञ वरील आमची मार्गदर्शिका देखील वाचू शकता.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.