IVF चक्र अयशस्वी झाल्यावर: असे का होते आणि पुढे काय करावे

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ मंजुश्री बूब — MD, DNB, FICMCH, FICOG, इनफर्टिलिटी आणि IVF कन्सल्टंट, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

निगेटिव्ह रिपोर्टनंतर एखादे जोडपे माझ्या केबिनमध्ये येते तेव्हा एक वेगळीच शांतता असते. रडून ते घरीच झालेले असतात. खुर्चीवर बसेपर्यंत त्यांना सांत्वन नको असते — त्यांना कारण हवे असते.

हे संभाषण मी शेकडो वेळा केले आहे, आणि जे मी त्यांना देते तेच इथे तुम्हाला द्यायचे आहे: चक्रे का अयशस्वी होतात याचा प्रामाणिक हिशेब, नंतर काय तपासणे योग्य ठरते, आणि पुढच्या पावलाचा विचार घाई न करता कसा करावा.

निगेटिव्ह निकालाबद्दल पहिली गोष्ट

IVF चक्र म्हणजे टप्प्यांची एक साखळी आहे, आणि गर्भधारणेसाठी प्रत्येक कडी टिकावी लागते. अंडी वाढावीत, गोळा व्हावीत, फलित व्हावीत, निरोगी भ्रूण तयार व्हावा, तयार गर्भाशयापर्यंत पोहोचावा, आणि तिथे रुजावा. निगेटिव्ह टेस्टवर संपलेले चक्र या साखळीत कुठेतरी तुटलेले असते — आणि ते कुठे तुटले हे समजून घेणे हाच आढाव्याचा संपूर्ण हेतू आहे.

हे “IVF चालले नाही” म्हणण्यापेक्षा खूप वेगळे आहे. ज्या चक्रात बारा अंड्यांतून चार चांगले ब्लास्टोसिस्ट तयार झाले आणि एक रुजला नाही, ती परिस्थिती फक्त दोन अंडी मिळाली आणि एकही फलित झाले नाही अशा चक्रापेक्षा पूर्णपणे वेगळी आहे. दोघांनाही अपयश म्हटले जाते. दोघांवर करायच्या गोष्टी मात्र पूर्ण वेगळ्या आहेत.

चक्रे सर्वाधिक कुठे तुटतात

भ्रूण स्वतःच. हेच सर्वात सामान्य कारण आहे आणि स्वीकारायला सर्वात कठीणही, कारण ते दिसत नाही. एखादा भ्रूण सूक्ष्मदर्शकाखाली निर्दोष दिसू शकतो आणि तरीही त्यात अशी गुणसूत्रीय चूक असू शकते जी त्याची वाढ थांबवते. अंड्याच्या वयानुसार ही शक्यता वाढते. ट्रान्सफरचे तंत्र किंवा नंतरचे तुमचे वागणे यात काहीही बदल घडवत नाही.

बीजांडकोशांचा प्रतिसाद. कधी कधी दिलेल्या मात्रेच्या मानाने बीजांडकोश अपेक्षेपेक्षा कमी अंडी तयार करतात, किंवा मिळालेली अंडी अपरिपक्व असतात. हे स्टिम्युलेशन प्रोटोकॉल आणि बीजसाठ्याकडे बोट दाखवते — यासोबत AMH पातळी प्रत्यक्षात काय सांगते हेही वाचणे उपयोगी ठरेल.

फलन. परिपक्व अंड्यांचा मोठा भाग फलित झाला नसेल, तर आम्ही शुक्राणूंकडे अधिक बारकाईने पाहतो — नुसती नेहमीच्या रिपोर्टमधली संख्या नव्हे, तर त्यांचे कार्य — आणि ICSI वापरले नसेल तर त्याचा विचार करतो.

गर्भाशय आणि त्याचे अस्तर. पातळ अस्तर, पॉलिप, पोकळीत दाबणारा फायब्रॉइड, बंद नळीत साठलेले पाणी, किंवा सुजलेले एंडोमेट्रियम — या सर्वांमुळे भ्रूण रुजण्यात अडथळा येऊ शकतो. यातील बहुतेक गोष्टी चांगल्या सोनोग्राफीत किंवा hysteroscopy मध्ये दिसतात, आणि बहुतेकांवर उपचार शक्य आहेत.

वेळ आणि ट्रान्सफरची परिस्थिती. कधी कधी अस्तर आणि भ्रूण यांची लय जुळत नाही, विशेषतः ताज्या चक्रात जिथे उच्च हार्मोन पातळीने गर्भाशयातले वातावरण बदललेले असते. सर्व भ्रूण गोठवून शांत, नैसर्गिक किंवा हलक्या तयारीच्या चक्रात ट्रान्सफर करणे मदत करू शकते.

“पण डॉक्टरांनी तर सांगितले होते की भ्रूण उत्तम दर्जाचे आहेत. मग कसे चालले नाही?”

ग्रेडिंग भ्रूण कसा दिसतो हे सांगते, त्याची गुणसूत्रे काय करत आहेत हे नाही. ते उपयुक्त मार्गदर्शन आहे आणि खरोखर अपूर्णही. सर्वोच्च दर्जाच्या ब्लास्टोसिस्टची रुजण्याची शक्यता चांगली असते — हमी नाही. दिसण्यातला आणि निकालातला हाच फरक अयशस्वी चक्रानंतरच्या गोंधळाचे सर्वात मोठे कारण असतो, आणि ही गोष्ट तुमच्या टीमने तुमच्यापासून लपवलेली नव्हती.

आढावा घेणाऱ्या भेटीत काय काय यायला हवे

निकालानंतर साधारण दोन ते चार आठवड्यांनी, चक्राची फाइल उघडून निवांत बसून आढावा घ्यायला सांगा. उपयोगी आढावा या गोष्टींमधून जातो:

• स्टिम्युलेशन: किती मात्रा दिली, फॉलिकल कसे वाढले, किती अंडी मिळाली आणि त्यातली किती परिपक्व होती.
• फलन: किती सामान्यपणे फलित झाली, आणि कोणत्या पद्धतीने.
• भ्रूणाची वाढ: किती तिसऱ्या आणि पाचव्या दिवसापर्यंत पोहोचले, त्यांचे ग्रेड, आणि किती गोठवले गेले.
• गर्भाशय: ट्रान्सफरच्या दिवशी अस्तराची जाडी आणि रचना, आणि सोनोग्राफीत आढळलेले काहीही.
• ट्रान्सफर स्वतः: तो सहज झाला का, आणि कोणता हार्मोनल आधार दिला गेला.
• पुढच्या वेळी नेमके काय वेगळे केले जाईल — आणि का.

खोलीबाहेर पडताना शेवटचा मुद्दा तुम्हाला स्वतःच्या शब्दांत सांगता येत नसेल, तर आढाव्याने त्याचे काम केलेले नाही. वही सोबत न्या. आम्हाला जरा सावकाश सांगायला सांगा.

कोणत्या तपासण्या योग्य आणि कोणत्या नाकारण्यासारख्या

पहिल्या अयशस्वी चक्रानंतर बहुतेक जोडप्यांना महागड्या तपासण्यांची लांबलचक यादी लागत नाही. साधारणपणे जे योग्य ठरते: गर्भाशयाची पोकळी कधीच नीट तपासली नसेल तर hysteroscopy किंवा काळजीपूर्वक केलेली सलाईन सोनोग्राफी, hydrosalpinx ची तपासणी, थायरॉईड आणि व्हिटॅमिन डी पातळी, आणि जिथे फलन कमी झाले तिथे शुक्राणूंच्या कार्याची अधिक सखोल तपासणी.

ज्यांबाबत मी सावध असते: इम्यून तपासण्यांच्या लांब याद्या, नियमितपणे सुचवल्या जाणाऱ्या ERA सारख्या पुन्हा पुन्हा केल्या जाणाऱ्या टायमिंग तपासण्या, आणि स्पष्ट पुराव्याशिवाय “शक्यता वाढवतात” म्हणून विकले जाणारे अ‍ॅड-ऑन. दुःखात खरेदी करणे महाग पडते. चांगली टीम तुम्हाला सांगेल की कोणत्या तपासणीमुळे आमच्या प्रत्यक्ष उपचारात काहीच फरक पडणार नाही.

“आम्ही थेट दुसरे चक्र करावे की आमचे गोठवलेले भ्रूण वापरावेत?”

तुमचे ब्लास्टोसिस्ट साठवलेले असतील, तर पुढचे पाऊल सहसा फ्रोझन ट्रान्सफरच असते — तो अधिक सौम्य, कमी खर्चिक असतो आणि स्टिम्युलेशन पुन्हा करण्याचे टाळतो. भ्रूण शिल्लक नसतील, किंवा पहिल्या चक्राने प्रतिसादाबद्दल आम्हाला बदलावेसे वाटणारे काही दाखवले असेल, तेव्हा ताजे चक्र अधिक अर्थपूर्ण ठरते.

पुढच्या प्रयत्नाचा निर्णय

दोन प्रश्न बाकी सर्वांपेक्षा जास्त महत्त्वाचे. वैद्यकीय: सुधारता येईल असे काही सापडले आहे का? वैयक्तिक: तुम्ही दोघे — मनाने आणि आर्थिकदृष्ट्या — आणखी एका फेरीसाठी तयार आहात का?

या दोन्ही उत्तरांनी एकाच दिवशी यायला हवे असे नाही. काही जोडपी खोलीबाहेर पडण्याआधीच पुढचा ट्रान्सफर ठरवून घेतात; काहींना आधी तीन महिने साधे आयुष्य हवे असते. दोन्ही योग्य आहे. मी ज्याला नकार देते ते म्हणजे निगेटिव्ह टेस्टनंतरच्या पहिल्या आठवड्यात निर्णय घेणे, जेव्हा निराशा सर्वात मोठ्या आवाजात बोलत असते.

आणि हे स्पष्ट सांगणे गरजेचे आहे: अनेक प्रयत्नांमध्ये आणि एकाच अंडी संकलनातून मिळालेल्या गोठवलेल्या ट्रान्सफरमध्ये जमत जाणाऱ्या शक्यता कोणत्याही एका ट्रान्सफरच्या शक्यतेपेक्षा बऱ्याच चांगल्या असतात. योजना भक्कम असेल, तर चिकाटी हा आंधळा आशावाद नाही.

“इतके वाईट वाटणे सामान्य आहे का? फक्त दोनच आठवडे होते.”

पूर्णपणे सामान्य आहे. तुम्ही दोन आठवडे गमावले नाहीत — तुम्ही ते भविष्य गमावले ज्याची कल्पना तुम्ही करायला सुरुवात केली होती. त्याला त्याच्या लायकीएवढी जागा द्या, कुणाला तरी सांगा, आणि कृपया एकटे बसू नका. काही आठवड्यांनंतरही मन हलके होत नसेल, तर आढाव्यात ते नक्की सांगा; तीही तुमच्या काळजीचाच भाग आहे.

पुन्हा सुरुवात करण्याआधी

मागच्या वेळी IVF ची प्रक्रिया तुमच्याकडून काय काय मागत होती ते पाहा आणि व्यावहारिक बाजूची तयारी अधिक चांगली करा: अंडी संकलनाच्या दिवसाची सुट्टी, सोबत येणारे कोणीतरी, तुमच्या दिनक्रमात बसतील अशा वेळी इंजेक्शन. छोट्या व्यवस्थांमुळे ताण लोकांना वाटतो त्यापेक्षा कितीतरी जास्त कमी होतो.

तुमचे एखादे चक्र यशस्वी झाले नसेल — आमच्याकडे किंवा इतरत्र — आणि काय घडले व काय बदलायला हवे याबद्दल दुसरे मत हवे असेल, तर शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती येथे आमची प्रजनन टीम तुमचे IVF रेकॉर्ड नीट तुमच्यासोबत पाहील आणि आम्ही काय वेगळे करू ते प्रामाणिकपणे सांगेल. +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा आमच्याशी संपर्क साधा पृष्ठाद्वारे पोहोचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.