फ्रोझन एम्ब्रियो ट्रान्सफर (FET)

वैद्यकीय समीक्षा: डॉ. मंजूश्री बोब, MD, DNB, FICMCH, FICOG - इनफर्टिलिटी व IVF सल्लागार

हे काय आहे

फ्रोझन एम्ब्रियो ट्रान्सफर (FET) हा खरे तर IVF चक्राचा दुसरा भाग आहे, जो स्वतंत्रपणे केला जातो. पहिल्या भागात अंडी काढली जातात, प्रयोगशाळेत फलित केली जातात आणि काही दिवस वाढवली जातात. तयार झालेले भ्रूण लगेच गर्भाशयात ठेवण्याऐवजी गोठवून साठवले जातात. नंतरच्या एखाद्या चक्रात, जेव्हा गर्भाशयाचे अस्तर तयार होते, तेव्हा एक भ्रूण थॉ करून गर्भाशयात ठेवला जातो.

गोठवण्याची पद्धत महत्त्वाची असते. जुन्या संथ गोठवण्याच्या तंत्रात पेशीच्या आत बर्फाचे स्फटिक तयार होत, ज्याने भ्रूणाला इजा होई. आज वापरले जाणारे व्हिट्रिफिकेशन भ्रूण इतक्या वेगाने थंड करते की आतील द्रव स्फटिक न होता काचेसारखा होतो. थॉनंतर जिवंत राहण्याचे प्रमाण उच्च आहे, आणि जो भ्रूण परत ठेवला जातो तो मूलतः तोच असतो जो गोठवला होता.

जे तंत्र एकेकाळी शिल्लक भ्रूण सांभाळण्यासाठी होते, ते आता अनेक जोडप्यांसाठी ट्रान्सफरचा पसंतीचा मार्ग बनले आहे.

कोणाला गरज असते

• ताज्या ट्रान्सफरनंतर चांगले भ्रूण शिल्लक असलेल्या कोणालाही - हे दुसऱ्या प्रयत्नासाठी साठवले जातात, म्हणजे अंडी काढण्याची प्रक्रिया पुन्हा करावी लागत नाही.
• ओव्हेरियन हायपरस्टिम्युलेशन सिंड्रोम (OHSS) चा धोका असलेल्या स्त्रिया, जिथे त्याच चक्रात ट्रान्सफर केल्यास आधीच सुजलेली परिस्थिती खरोखर धोकादायक होऊ शकते. सर्व भ्रूण गोठवून नंतर ट्रान्सफर केल्याने हा धोका जवळजवळ नाहीसा होतो.
• ट्रिगरच्या दिवशी प्रोजेस्टेरॉनची पातळी वाढलेली असणे, ज्यामुळे अस्तर आणि भ्रूण यांचा ताळमेळ बिघडतो आणि ताज्या ट्रान्सफरची शक्यता कमी होते.
• स्टिम्युलेशन चक्रात अस्तर पातळ किंवा नीट तयार न होणे, जे नियंत्रित चक्रात आपण अधिक चांगले करू शकतो.
• भ्रूणांची जनुकीय चाचणी (PGT) करणारी जोडपी, जिथे अहवाल यायला दिवस किंवा आठवडे लागतात आणि ताजा ट्रान्सफर शक्यच नसतो.
• फर्टिलिटी प्रिझर्व्हेशन - कर्करोगाच्या उपचारापूर्वी, किंवा अंडाशयाच्या क्षमतेवर परिणाम करू शकणाऱ्या शस्त्रक्रियेपूर्वी गोठवलेले भ्रूण.
• हा महिना चुकीचा ठरवणारी कोणतीही गोष्ट - संसर्ग, सोनोग्राफीत आढळलेला पॉलिप, लक्ष मागणारी फायब्रॉइड, प्रवास, आजारपण, किंवा फक्त जोडप्याला थोडा विसावा हवा असणे.

“गोठवल्याने भ्रूणाला इजा होते का? असे वाटते की त्याच्यासोबत काहीतरी अनैसर्गिक केले जात आहे.” तसे का वाटते हे मला समजते. पण भ्रूण झोपून वाट पाहत नसतो - उणे 196 अंशांवर त्याच्यासोबत काहीही घडत नसते, ना वय वाढते, ना चयापचय चालतो, ना कोणती इजा साचते. धोक्याचे फक्त दोन क्षण असतात - गोठवणे आणि थॉ करणे - आणि व्हिट्रिफिकेशनने दोन्ही उल्लेखनीयरीत्या सुरक्षित केले आहेत. आम्ही जो भ्रूण परत ठेवतो, तोच आम्ही गोठवलेला असतो.

ही कशी केली जाते

FET चक्र मुख्यतः गर्भाशयाविषयी असते. भ्रूण आधीच अस्तित्वात आहे; काम एवढेच की अस्तर त्याला स्वीकारण्यास तयार व्हावे.

चक्राचा प्रकार निवडणे. ढोबळमानाने दोन मार्ग आहेत. हार्मोन रिप्लेसमेंट (मेडिकेटेड) चक्रात चक्राच्या सुरुवातीला इस्ट्रोजेनच्या गोळ्या किंवा पॅचेस सुरू केले जातात जेणेकरून अस्तर तयार होईल, आणि वेळ पूर्णपणे आमच्या हातात राहते. नैसर्गिक किंवा सुधारित नैसर्गिक चक्रात आम्ही सोनोग्राफीने तुमच्या स्वतःच्या ओव्ह्युलेशनवर लक्ष ठेवतो आणि शरीर ठरवेल त्या वेळी ट्रान्सफर करतो. तुमच्यासाठी कोणते योग्य आहे हे तुमची पाळी किती नियमित आहे, आधीची चक्रे आणि तुमची स्वतःची पसंती यावर अवलंबून असते.

अस्तर तयार करणे. इस्ट्रोजेन साधारण दहा ते चौदा दिवस दिले जाते. सोनोग्राफीने अस्तराची जाडी आणि रचना तपासली जाते. जाडी आणि स्वरूप समाधानकारक झाल्यावर प्रोजेस्टेरॉन जोडले जाते - योनीमार्गे गोळ्या किंवा जेल, कधी कधी इंजेक्शन - आणि यावरूनच ट्रान्सफरची तारीख ठरते.

थॉची वेळ. ट्रान्सफरपूर्वी प्रोजेस्टेरॉनचे दिवस भ्रूण गोठवताना त्याचे जे वय होते तितकेच ठेवले जातात. दिवस-5 ला गोठवलेला ब्लास्टोसिस्ट पूर्ण पाच दिवसांच्या प्रोजेस्टेरॉननंतर परत ठेवला जातो. या चक्रात हा ताळमेळ इतर कशापेक्षाही अधिक महत्त्वाचा आहे.

थॉ करणे. ट्रान्सफरच्या सकाळी भ्रूणतज्ज्ञ भ्रूण उबवतात, तो जिवंत आहे व पुन्हा प्रसरण पावतो आहे हे तपासतात, आणि त्याचा दर्जा ठरवतात. खोलीत जाण्यापूर्वी तो कसा दिसतो आहे हे तुम्हाला सांगितले जाईल.

प्रत्यक्ष ट्रान्सफर. अंतर्गत तपासणीसाठी जशा झोपता तशाच तुम्ही झोपता, आणि सोनोग्राफीचे चित्र स्पष्ट यावे म्हणून मूत्राशय आरामात भरलेले ठेवले जाते. स्पेक्युलम लावले जाते, गर्भाशयमुख हळुवारपणे स्वच्छ केले जाते, आणि पोटावरून सोनोग्राफी पाहत एक मऊ, बारीक कॅथेटर गर्भाशयमुखातून गर्भाशयाच्या पोकळीत नेली जाते. भ्रूण, द्रवाच्या एका इवल्याशा थेंबात, पोकळीतील निवडलेल्या ठिकाणी सोडला जातो. कॅथेटर बाहेर काढून भ्रूणतज्ज्ञांकडे दिली जाते, जे सूक्ष्मदर्शकाखाली ती रिकामी असल्याची खात्री करतात.

त्यानंतर. तुम्ही थोडा वेळ विश्रांती घेता, मूत्राशय रिकामे करता - होय, ते सुरक्षित आहे - आणि घरी जाता.

भूल, कालावधी आणि रुग्णालयातील मुक्काम

नेहमीच्या ट्रान्सफरसाठी कोणत्याही भुलेची गरज नसते. ही शस्त्रक्रिया नाही; बहुतेक स्त्रिया तिची तुलना पॅप स्मिअर किंवा थोड्या अस्वस्थ करणाऱ्या अंतर्गत तपासणीशी करतात. क्वचित, जिथे गर्भाशयमुखातून मार्ग काढणे कठीण असते, तिथे हलकी झोपेची औषधे वापरली जातात आणि त्याबद्दल आधीच बोलले जाते.

ट्रान्सफरला साधारण पाच ते दहा मिनिटे लागतात. एकूण तुम्ही एक ते दोन तास युनिटमध्ये असता, त्यातील बराचसा वेळ वाट पाहण्यात आणि विश्रांतीत जातो.

कोणतीही भरती नाही आणि मुक्काम नाही. तुम्ही सकाळी येता आणि त्याच दिवशी घरी जाता.

रिकव्हरी

त्याच दिवशी. तुम्ही नेहमीचे जेवण घेऊ शकता, घरी प्रवास करू शकता आणि स्वतःच्या अंथरुणावर झोपू शकता. काही स्त्रियांना सौम्य पोटदुखी किंवा गर्भाशयमुखातून थोडे डाग येतात - दोन्ही सामान्य आहेत आणि निकालाबद्दल काहीही सांगत नाहीत.

पहिला आठवडा. प्रत्येक औषध लिहिल्याप्रमाणे नेमके घ्या, विशेषतः प्रोजेस्टेरॉन. एखादे लक्षण जाणवले म्हणून किंवा जाणवले नाही म्हणून ते बंद करू नका. चाला, काम करा, स्वयंपाक करा, गाडी चालवा. जड उचलणे, तीव्र व्यायाम, गरम पाण्याचे टब आणि शरीरसंबंध टाळा.

दोन आठवड्यांची प्रतीक्षा. संपूर्ण उपचारातील हा सर्वात कठीण भाग आहे आणि तो कमी करणारी कोणतीही वैद्यकीय युक्ती नाही. लक्षणे मार्गदर्शक म्हणून निरुपयोगी आहेत - गर्भ राहिला असो वा नसो, प्रोजेस्टेरॉनमुळे स्तनांत दुखणे, थकवा, सौम्य पोटदुखी आणि मळमळ होतेच. पोटात कळ येणे म्हणजे अपयश नाही आणि ती न येणे म्हणजे यश नाही.

चाचणी. आम्ही सांगू त्या दिवशी रक्ताची बीटा-hCG. पॉझिटिव्ह आल्यास प्रोजेस्टेरॉन चालू राहते आणि सुमारे सहा-सात आठवड्यांला हृदयाचे ठोके पाहण्यासाठी सोनोग्राफी ठरवली जाते. निगेटिव्ह आल्यास आम्ही औषधे थांबवतो, पाळी येऊ देतो, आणि काय बदलायचे हे नीट पाहण्यासाठी एकत्र बसतो - लगेच नाही, तर तुम्ही तयार असाल तेव्हा.

जास्त रक्तस्राव, तीव्र वेदना, ताप, किंवा झपाट्याने वाढणारी पोटाची सूज असल्यास लगेच संपर्क साधा.

ताज्या ट्रान्सफरऐवजी फ्रोझन ट्रान्सफर का

अनेक वर्षे ताजा ट्रान्सफर हाच नियम होता आणि गोठवणे शिल्लक भ्रूणांसाठी. ते आता बदलले आहे, आणि त्यामागचे कारण रुग्णांना सहसा ऐकायचे असते.

• हार्मोनचे वातावरण सामान्य असते. स्टिम्युलेशनमुळे इस्ट्रोजेनची पातळी नैसर्गिक चक्रापेक्षा कैक पटींनी वाढते, ज्यामुळे अस्तर कमी ग्रहणशील होऊ शकते. FET चक्रात ही अडचण नसते.
• OHSS चा धोका जवळजवळ संपतो. जास्त प्रतिसाद देणाऱ्या स्त्रीत त्याच चक्रात गर्भ राहिल्यास मध्यम हायपरस्टिम्युलेशनचे रूपांतर गंभीर आजारात होऊ शकते. सर्व भ्रूण गोठवल्याने हे टळते.
• अस्तर नीट तयार करता येते, पातळ अस्तर सुधारण्यासाठी, पॉलिपवर उपचार करण्यासाठी, किंवा योग्य वाटत नसेल तर पुढच्या महिन्यात पुन्हा प्रयत्न करण्यासाठी वेळ मिळतो.
• वेळ लवचिक होते. तुम्ही तब्येतीने बऱ्या असताना, प्रवासात नसताना, आणि जनुकीय चाचणीचे अहवाल आल्यावर ट्रान्सफर.
• काही अभ्यासांत चांगले प्रसूती निकाल - ताज्या ट्रान्सफरच्या तुलनेत कमी वजनाचे व मुदतपूर्व जन्माचे प्रमाण कमी, जरी आकडेवारी सर्वत्र एकसारखी नसली आणि तिचा अभ्यास चालू असला तरी.

काही परिस्थितींत ताजा ट्रान्सफर आजही योग्य पर्याय आहे - मोजकीच अंडी मिळाली असतील, OHSS चा धोका नसेल, अस्तर आदर्श असेल आणि जोडप्याला थांबायचे नसेल. हा नियम नाही, प्रत्येक प्रकरणानुसार घेतलेला निर्णय आहे.

धोके आणि गुंतागुंती

FET ही फर्टिलिटी उपचारातील सर्वात सुरक्षित पायऱ्यांपैकी एक आहे, तरीही काय होऊ शकते हे प्रामाणिकपणे सांगणे योग्य आहे.

• भ्रूण थॉमध्ये जिवंत न राहणे. व्हिट्रिफिकेशननंतर हे क्वचित घडते, पण अशक्य नाही. एकापेक्षा जास्त भ्रूण साठवलेले असल्यास त्याच दिवशी दुसरा थॉ करता येतो.
• कठीण ट्रान्सफर, जिथे गर्भाशयमुख अरुंद किंवा वाकडे असते, कधी कधी वेगळी कॅथेटर किंवा थोडे डायलेटेशन लागते.
• पोटात कळ आणि डाग, सहसा किरकोळ आणि अल्पकाळ.
• ट्रान्सफरपूर्वी चक्र रद्द होऊ शकते, जर अस्तर प्रतिसाद देत नसेल, नैसर्गिक चक्रात ओव्ह्युलेशन खूप लवकर झाले असेल, किंवा पोकळीत द्रव साचला असेल किंवा पॉलिप दिसला असेल. निराशाजनक आहे, पण प्रतिकूल गर्भाशयात भ्रूण ठेवण्यापेक्षा बरे.
• रुजण्यात अपयश. संपूर्ण IVF मधील सर्वात सामान्य निराशा, आणि बहुधा अशा कारणांमुळे जी एका चक्रात ओळखता येत नाहीत.
• गर्भपात, ढोबळमानाने तुमच्या वयात नैसर्गिक गर्भधारणेत असते त्याच प्रमाणात.
• एक्टोपिक गर्भधारणा - क्वचित, पण भ्रूण गर्भाशयात ठेवूनही शक्य आहे, म्हणूनच लवकर सोनोग्राफी महत्त्वाची.
• एकापेक्षा जास्त गर्भ, जर एकापेक्षा जास्त भ्रूण ट्रान्सफर केले तर, आई आणि बाळांसाठीच्या सर्व धोक्यांसह.
• औषधांचे दुष्परिणाम - पोट फुगणे, डोकेदुखी, मनःस्थितीत बदल, स्तनांत दुखणे, आणि योनीमार्गी गोळ्यांमुळे जळजळ.

पर्याय

स्टिम्युलेशन चक्रातच ताजा भ्रूण ट्रान्सफर, जिथे परिस्थिती अनुकूल असेल.

मेडिकेटेडऐवजी नैसर्गिक चक्रातील FET, नियमित ओव्ह्युलेशन असलेल्या आणि कमी हार्मोन घेऊ इच्छिणाऱ्या स्त्रियांसाठी.

आणखी एक अंडी काढण्याचे चक्र, जर भ्रूण साठवलेले नसतील किंवा साठवलेल्यांचा दर्जा चांगला नसेल.

IUI किंवा वेळ साधून संबंध ठेवण्याची चक्रे, सौम्य अडचणी असलेल्या ज्या जोडप्यांना अद्याप IVF ची गरजच पडलेली नाही त्यांच्यासाठी योग्य.

दात्याची अंडी, दात्याचे शुक्राणू किंवा दात्याचा भ्रूण, जिथे मूळ अडचण तुमच्या स्वतःच्या पेशींनी सुटत नाही.

उपचार थांबवणे. हे अपयश नाही आणि हारही नाही. फर्टिलिटी उपचार शारीरिक आणि भावनिकदृष्ट्या महाग असतो, आणि पुढच्या प्रयत्नापूर्वी विश्रांती घेण्यात काहीही गैर नाही. FET संपूर्ण चित्रात कुठे बसते हे समजून घ्यायचे असेल तर आमचे IVF व फर्टिलिटी उपचार पान संपूर्ण मार्ग सांगते, ICSI पान भ्रूण मुळात कसे तयार होतात हे समजावते, आणि तुम्ही आम्ही करत असलेल्या सर्व प्रक्रिया पाहू शकता.

खर्च किती येतो

आमच्या केंद्रात FET साठी एकच प्रसिद्ध केलेला आकडा नाही, कारण तुम्ही किती द्याल हे तुम्हाला मार्गातील कोणते भाग लागतात यावर बरेच अवलंबून असते. तुम्हाला लागू न होणारा आकडा सांगण्याऐवजी, खर्च प्रत्यक्षात कशामुळे ठरतो ते इथे आहे:

• चक्राचा प्रोटोकॉल - मेडिकेटेड चक्रात नैसर्गिक चक्रातील ट्रान्सफरपेक्षा अधिक औषधे लागतात.
• औषधे स्वतः, ज्यांचे ब्रँड आणि मात्रा खूप बदलतात.
• तुमच्या चक्राला किती सोनोग्राफी व रक्त तपासण्या लागतात.
• भ्रूण साठवणुकीचे शुल्क, जे सहसा ठराविक कालावधीसाठी आकारले जाते.
• थॉ आणि त्या दिवशीचे प्रयोगशाळेतील काम.
• भ्रूणांची जनुकीय चाचणी (PGT) केली होती का, जो वेगळा आणि मोठा खर्च आहे.
• आधी लागणारी कोणतीही अतिरिक्त प्रक्रिया - हिस्टेरोस्कोपी, पॉलिप काढणे किंवा एंडोमेट्रियमचे मूल्यांकन.
• ट्रान्सफरसाठी झोपेच्या औषधाची गरज आहे का.
• विमा किंवा नियोक्त्याचे संरक्षण, जे काही रुग्णांना फर्टिलिटी उपचाराच्या काही भागांसाठी मिळते.

कृपया +91-8668954915 वर कॉल करा - सुरुवात करण्यापूर्वी आम्ही तुमच्या स्वतःच्या योजनेसाठी बाबवार लेखी अंदाज देऊ.

ट्रान्सफरची तयारी

• ट्रान्सफरपूर्वीच्या तपासण्या पूर्ण करा ज्या आम्ही सांगू - हार्मोन प्रोफाइल, संसर्गाची तपासणी आणि गर्भाशयाच्या पोकळीचे मूल्यांकन.
• औषधे लिहिल्याप्रमाणे नेमकी घ्या, दररोज त्याच वेळी. गजर लावा. प्रोजेस्टेरॉनचा चुकलेला डोस महत्त्वाचा ठरतो.
• स्वतःहून काहीही बंद किंवा बदलू नका, पूरक औषधेही नाहीत, नातेवाइकांच्या किंवा इंटरनेटच्या सल्ल्यावरून.
• इतर आजार नियंत्रणात ठेवा - थायरॉइड, मधुमेह, रक्तदाब - कारण यांचा रुजण्यावर खरोखर परिणाम होतो.
• धूम्रपान व मद्यपान थांबवा, दोघांनीही. पूर्णपणे तुमच्या हातात असलेल्या आणि मोजता येण्याजोगा फायदा देणाऱ्या मोजक्या गोष्टींपैकी ही एक आहे.
• ट्रान्सफरच्या दिवशी मूत्राशय आरामात भरलेले असू द्या - दुखेल इतके नाही. पाणी कधी प्यायचे हे आम्ही सांगू.
• त्या दिवशी अत्तर, डिओडरंट आणि तीव्र वासाची उत्पादने टाळा; प्रयोगशाळेतील हवा अत्यंत स्वच्छ ठेवली जाते.
• तुमच्या जोडीदाराला किंवा विश्वासातल्या कोणालातरी सोबत आणा. ट्रान्सफर छोटा असतो, पण तो दिवस भावनिकदृष्ट्या लांब असतो.
• दोन आठवड्यांच्या प्रतीक्षेची तयारी आधीच करा. काम, लक्ष वळवणाऱ्या गोष्टी, वाट पाहावीशी वाटेल असे काहीतरी. वाट पाहणे हाच तो भाग आहे ज्यासाठी कोणी तयार करत नाही.

---

तुमचे भ्रूण साठवलेले असतील आणि ते कधी व कसे वापरायचे असा प्रश्न असेल - किंवा तुम्ही अगदी सुरुवातीला असाल आणि IVF तुमच्याकडून काय मागणार आहे हे समजून घेत असाल - तर शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल अँड टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती येथील फर्टिलिटी टीम हे सर्व तुमच्यासोबत सावकाश आणि कोणत्याही दबावाशिवाय पाहील. +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा इथे संपर्क साधा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.