गर्भातील बाळाची हालचाल: किक कशा मोजायच्या आणि कधी काळजी करायची

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले डॉ. दर्शना अजमेरा — MBBS (नायर, मुंबई), MS ObGyn (ऑनर्स), प्रसूतीतज्ज्ञ, स्त्रीरोगतज्ज्ञ आणि गर्भ औषध विशेषज्ञ, शुभम हाय-टेक हॉस्पिटल आणि टेस्ट ट्यूब बेबी सेंटर, अमरावती.

चौतिसाव्या आठवड्यातील एका आईने एकदा जवळजवळ माफी मागत सांगितले की बाळ “कालपासून जरा शांत” आहे, पण एवढ्याशा गोष्टीसाठी तिला कुणाला त्रास द्यायचा नव्हता. त्या दिवशी सगळे व्यवस्थित निघाले. माझ्या मनात राहिली ती माफी — आपले बाळ शांत झाल्याचे लक्षात येणे ही छोटी गोष्ट आहे, हा समज.

ही छोटी गोष्ट नाही. गर्भारपणात आपण जे जे तपासतो, त्यात बाळाची हालचाल हीच एक अशी आहे जी सतत चालू असते, जिला काहीही खर्च येत नाही, आणि जिच्यावर कोणताही स्कॅन किंवा यंत्र तुमच्याइतक्या जवळून लक्ष ठेवू शकत नाही. म्हणून ती नीट वाचायला शिकूया.

हालचाल कधी सुरू होते

पहिल्यांदा आई होणाऱ्या बहुतेक स्त्रियांना हालचालीची जाणीव अठरा ते चोवीस आठवड्यांदरम्यान कुठेतरी होते. याआधी बाळ झाले असेल तर ती जाणीव अनेकदा लवकर ओळखू येते — कशाकडे लक्ष द्यायचे हे माहीत असते. सुरुवातीला तिला गॅस किंवा स्नायूची फडफड समजणे सोपे आहे, आणि तुमची वार गर्भाशयाच्या पुढच्या भिंतीवर असेल तर ती सुरुवातीच्या आठवड्यांतील हालचाल उशीसारखी दबवते आणि सगळेच अस्पष्ट जाणवते.

साधारण अठ्ठाविसाव्या आठवड्यापर्यंत बहुतेक बाळे अशा ढाच्यात स्थिरावतात जो तुम्ही खरोखर ओळखू शकता.

जादूचा आकडा विसरा — बाळाचा ढाचा ओळखा

रुग्ण अनेकदा एखादे लक्ष्य मागतात: दोन तासांत दहा हालचाली, किंवा दिवसाची ठराविक मोजणी. अशा पद्धती खरोखर आहेत आणि तुमच्या डॉक्टर तुम्हाला एखादी पाळायला सांगू शकतात — तसे असेल तर कृपया त्यांचीच पद्धत तंतोतंत पाळा.

पण तुमच्यासोबत जे न्यावे असे मला वाटते ते हे: तुमच्या बाळाचा स्वतःचा स्वभाव आहे, आणि तो ओळखणे हे तुमचे काम आहे. काही बाळे रात्रीची जागी असतात आणि आई आडवी होताच सुरू होतात. काही आई घरात फिरत, कामात असताना गप्प राहतात आणि विश्रांती घेताच हालचाल सुरू करतात. काहींची जेवणानंतर अर्ध्या तासाची ठरलेली धावपळ असते.

एकदा तुम्हाला बाळाची लय कळली, की कोणत्याही सर्वसाधारण आकड्यापेक्षा कितीतरी चांगले साधन तुमच्या हाती आले. ज्या बाळाची संध्याकाळ नेहमी गजबजलेली असते, त्याची सपाट गेलेली संध्याकाळ तुम्हाला असे काही सांगते जे कोणताही तक्ता सांगू शकत नाही.

आणखी दोन गोष्टी लक्षात ठेवण्यासारख्या. बाळांना खरोखरच झोपेची चक्रे असतात, सहसा वीस ते चाळीस मिनिटांची आणि कधी नव्वद मिनिटांपर्यंत — तेवढा शांत काळ सामान्य आहे. आणि गर्भारपणाच्या शेवटी हालचालीचा प्रकार बदलतो: तीक्ष्ण लाथा कमी, कूस बदलणे, वळवळ आणि लांब रेटा जास्त. हा बदल सामान्य आहे. एकूण हालचाल कमी होणे सामान्य नाही.

“मग मी रोज किक मोजाव्यात का?”

रोजची औपचारिक मोजणी काही स्त्रियांना फार छान जमते आणि काहींना अस्वस्थ करते — घड्याळाकडे पाहत बसणे आणि प्रत्येक तासावर शंका घेणे. बहुतेक आयांना मी एवढेच सांगते की दिवसातून एकदा, ज्या वेळी बाळ नेहमी सर्वात सक्रिय असते तेव्हा लक्ष द्या — बसा, एकाच वेळी तीन कामे करणे थांबवा, आणि जाणवून घ्या. काही गुंतागुंत झाली असेल, याआधी गर्भपात झाला असेल, किंवा लिहून ठेवल्याने तुम्हाला जास्त शांत वाटत असेल, तर औपचारिक मोजणी चांगली कल्पना आहे आणि ती आपण एकत्र बसून ठरवू.

काहीतरी वेगळे वाटताच काय करावे

हालचाल कमी, कमजोर किंवा नुसतीच काहीशी विचित्र वाटली, तर हे करा — आणि आत्ताच करा, उद्या सकाळी नव्हे.

• सगळे थांबवून शांत जागी डाव्या कुशीवर झोपा, फोन बाजूला ठेवा.
• पोटावर हात ठेवा आणि दोन तासांपर्यंत लक्ष देऊन जाणवत राहा.
• जे जाणवेल ते मोजा — लाथ, कूस बदलणे, हलकी फडफड, सगळे मोजणीत येते.
• एवढ्यानंतरही समाधान झाले नाही तर हॉस्पिटलला फोन करा आणि त्याच दिवशी या.

जे करू नका असे मी सांगेन ते म्हणजे संध्याकाळभर घरगुती उपाय आजमावणे. थंड पाणी, गोड पेय, विशिष्ट पद्धतीने झोपणे, प्रतिसाद मिळावा म्हणून पोट दाबणे — यांपैकी काहीही विश्वासार्ह नाही, आणि प्रत्येक गोष्ट तुमचा वेळ खाते. बरे नसलेले बाळही दाबल्यावर हलू शकते. या प्रश्नाचे उत्तर फक्त नीट केलेली तपासणीच देते.

सोडून द्याव्यात अशा समजुती

“आता जागाच उरली नाही, म्हणून हालचाल कमी.” खरे नाही, आणि नेमक्या याच समजुतीमुळे स्त्रिया सर्वात जास्त उशीर करतात. पूर्ण दिवस भरत आले की हालचालीचा स्वभाव बदलतो; तिचे प्रमाण कमी व्हायला नको.

“काल रात्री खूप हलले होते, आजची शांतता त्यात भरून निघेल.” हालचाल हा आठवड्याचा सरासरी हिशेब नाही. आम्हाला आजची माहिती हवी आहे.

“दोनदा येऊन गेले आहे, आता उगाच घाबरते असे वाटेल.” कुणालाच तसे वाटत नाही. या.

“उद्याच्या नेहमीच्या तपासणीतच विचारीन.” कृपया असे करू नका. प्रसूतीशास्त्रात मोजक्याच गोष्टी अशा आहेत जिथे त्याच दिवशी येणे खरोखर महत्त्वाचे ठरते — हालचाल कमी होणे त्यांपैकीच एक.

“आले आणि सगळे सामान्य निघाले तर? तुमचा वेळ वाया जाईल.”

हालचाल कमी वाटल्याने येणाऱ्या बहुतेक स्त्रियांना आश्वस्त करून घरी पाठवले जाते, आणि तो चांगला निकाल आहे, वाया गेलेली खेप नाही. तुम्ही पाच वेळा विनाकारण यावे हे मला घरी बसून खऱ्या इशाऱ्याला स्वतःच समजावत राहण्यापेक्षा कितीतरी बरे वाटेल. कसलाही कोटा नाही, कसलीही चिडचिड नाही. या.

आल्यावर काय होते

साधारण असे. आम्ही तुमचे म्हणणे ऐकतो — बदल कधीपासून सुरू झाला, तुमचा नेहमीचा ढाचा काय आहे, आणखी काही वेगळे वाटते का. रक्तदाब पाहिला जातो आणि पोटाची तपासणी होते. बाळाच्या हृदयाच्या ठोक्यांवर सहसा CTG ने सुमारे वीस ते तीस मिनिटे लक्ष ठेवले जाते, म्हणजे बाळ हलत असताना ठोके कसे बदलतात हे पाहता येते. त्यात काय दिसते आणि तुमचे गर्भारपण किती पुढे गेले आहे यावर बाळाची वाढ, गर्भजल आणि नाळेतील रक्तप्रवाह पाहण्यासाठी सोनोग्राफीही केली जाऊ शकते. गर्भारपणात कोणता स्कॅन कधी होतो हे आमच्या प्रेग्नन्सी स्कॅन आणि त्यांची योग्य वेळ या लेखात वाचता येईल.

बहुतेक वेळा सगळे आश्वासक निघते आणि तुम्ही त्याच दिवशी घरी परतता, पुन्हा तसे वाटल्यास लगेच यायच्या स्पष्ट सूचनेसह. क्वचित तपासण्या अशा बाळाकडे निर्देश करतात ज्यावर जवळून लक्ष ठेवावे लागते — आणि तेव्हा तुम्ही उशिरा नव्हे तर वेळेत आलात याचा आम्हाला फार आनंद होतो. तुम्ही आधीच जादा देखरेखीखाली असाल, तर हाय-रिस्क प्रेग्नन्सीच्या काळजीबद्दलचा आमचा लेख तो पुढील पाठपुरावा कसा चालतो हे सांगतो.

तुमच्या बाळाला तुमच्याइतके कुणीच ओळखत नाही. काही बदलले आहे असे वाटले तर त्या जाणिवेवर विश्वास ठेवा आणि आम्हाला तपासू द्या. अमरावतीच्या शुभम हाय-टेक हॉस्पिटलमधील प्रसूती आणि गर्भ औषध टीम नेमक्या याचसाठी उपलब्ध आहे — +91-8668954915 वर कॉल करा किंवा आमच्याशी संपर्क साधा, आणि आमच्या प्रसूती आणि स्त्रीरोग सेवांबद्दल अधिक वाचा.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ सामान्य माहितीसाठी आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. तुमच्या परिस्थितीशी संबंधित मार्गदर्शनासाठी कृपया योग्य डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.